مسائل جديد را ميسر مىساختند » . « 1 » گفتنى است كه در تمام طبع‌هاى رايج تلمود در حاشيهء متن ، راشى و توسافوت در مقابل هم مىآيند . چهارم . ميشنه تورا در همان زمان كه شارحان اروپايى به شرح و تفسير تلمود همت گماشته بودند ، خلأ وجود قانون نامه‌اى دقيق و نظام‌مند ، پس از الفاسى ، احساس مىشد . يكى از جانشينان الفاسى ، كه شاگردِ شاگرد او بود ، يعنى موسى بن ميمون ، معروف به « رامبام » « 2 » ( 1135 . 1204 ) ، اهل قرطبه در اسپانيا ، به اين مهم پرداخت . كتاب وى كه ميشنه تورا نام گرفت بزرگ‌ترين اثر هلاخايى بود . وى كتاب را بدين جهت ميشنه تورا ( تورات دوم ) نام نهاد ، كه به گفتهء او در مقدّمهء اين كتاب « اگر كسى شريعت مكتوب و سپس اين كتاب را بخواند همهء شريعت شفاهى را خواهد آموخت و نيازى به رجوع به كتاب ديگر ندارد » . اين كتاب كه به شيوه‌اى ساده و آسان‌ياب و با ساختارى منظم نوشته شده است همهء شريعت تلمودى را در چهارده بخش اصلى در بر دارد . ( از آنجا كه در نظام عددى ابجد چهارده با يَد برابر است اين كتاب به يَد هحزاقا ، « 3 » يعنى « دست قوى » شهرت يافته است . سبك كتاب وى جزمى و به دور از ذكر استدلال و جزئيات بحث‌هاست ، چرا كه قصد وى اين بود كه يك راهنماى كوتاه ، كامل و كاربردى ، بنويسد . با اين همه ، نكته‌اى كه براى اين كتاب مشكل پيش آورد اين بود كه وى آراى دانشمندان فرانسوى - آلمانى را فرو گذاشت . اين كار انتقادات چندى را در پى داشت . از جملهء منتقدان وى ابراهيم بن داوود اهل فرانسه بود كه ايرادهاى وى در حاشيهء كتاب ابن ميمون به چاپ رسيده است . بسيارى از عالمان در همان دوران ابن ميمون يا پس از او كوشيدند تا كاستىهاى كتاب وى ، از جملهء منابع ارجاعات ذكر نشده ، ديدگاه‌هاى عالمان فرانسوى آلمانى ، ايرادات ابن داوود و . . . را بر طرف و حل كنند . به رغم همهء اينها ، اين كتاب به همراه شروح و اضافات و تكمله‌هاى آن همچنان به صورت يك كتاب با اهمّيت باقى ماند . « 4 » پنجم . قانون‌نامه آشرى يكى از قانون نامه‌هاى مهم قرن سيزدهم اثر ربّى آشر بن يحيئل ( 1250 . 1327 ) است ، وى كه به « آشرى » « 5 » يا « رُش » « 6 » معروف است در اسپانيا مقيم بود . وى در هلاخوت تلمود را به شيوهء الفاسى تلخيص كرد امّا انديشه‌هاى مراجع بزرگ بعدى مانند ابن ميمون و توسافوت‌نويسان را نيز مورد توجّه قرار داد . اثر وى داراى ويژگىهاى آموزشى

--> ( 1 ) . M . Libel , Rashi ( Philadelphia , 1926 ) , . به نقل از : ساختار حقوق يهود ، ص 98 - 97 . ( 2 ) . Rambam ( 3 ) . Yad HaHazakah ( 4 ) . cf . M . E . , op . cit . , p . 638 - 641 , . ساختار حقوق يهود ، ص 100 - 98 . ( 5 ) . Asheri ( 6 ) . Rosh