الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
605
دائرة المعارف فقه مقارن ( فارسى )
عبارتاند از : مِخيلتا ، از ربّى ايشماعل بن اليشاع « 1 » بر سفر خروج ؛ سيفرا « 2 » بر سفر لاويان ؛ سيفره « 3 » بر سفر اعداد ؛ و سيفره بر سفر تثنيه . اين ميدراشها عمدتاً در قرن دوم و سوم ميلادى - هم زمان با ميشنا - نوشته شدهاند . « 4 » دوم . توسفتا توسفتا ( در لغت : « اضافى » ، « ضميمه » ) مجموعهاى از باريتاهاى عالمان عصر ميشنا ( تنّائيم ) است . توسفتا مانند ميشنا شش بخش ( به همان نامها ) دارد . هر بخش آن نيز مانند بخشهاى ميشنا به رسالهها و رسالهها به فصلها و فصلها به هلاخاها ( به همان شكل و ترتيب و نامهاى ميشنا ) تقسيم مىشود . هر رسالهء ميشنا يك رسالهء مشابه در توسفتا هم دارد ( به جز استثناهاى اندكى ) . با اين همه ، توسفتا تقريباً چهار برابر ميشناست . بين باريتاهاى توسفتا و هلاخاهاى ميشنا يكى از اين پنج رابطه را مىتوان تصوير كرد : 1 . باريتاهاى توسفتا كاملًا موازى و مشابه هلاخاهاى ميشنا هستند ؛ 2 . باريتاها مشابه و موازى هلاخاها هستند ، اما فقط تا حدى در سبك و اصطلاحات متفاوتاند ؛ 3 . باريتاها كاملًا وابسته به هلاخاها هستند اما دادهها و موضوعات جديدى را مىافزايند ؛ 4 . باريتاها حاوى موضوعات جديدىاند كه با موضوعات بحث شده در هلاخاها مرتبطاند ؛ 5 . باريتاها حاوى مباحث كاملًا جديد و دربارهء موضوعات و عناوينىاند كه در ميشنا از آنها بحث نشده يا صرفاً به طور غير مستقيم به آنها اشاره شده است . توسفتا مانند ميشنا در اصل يك مجموعهء هلاخايى است و اگاداهاى ( مباحث غير شريعتى ) آن كم است . « 5 » دربارهء توسفتا ، نويسندگان آن ، زمان دقيق تدوين آن ، و ربط و نسبت آن با ميشنا و ديگر مجموعههاى هلاخا حرف و حديث فراوان است كه جاى طرح آن در اين مختصر نيست . د ) منابع مكتوب شريعت در دوران پس از تلمود پس از تكميل تلمود ، عالمان يهودى در سه شاخهء مهم به بحث و بررسى حقوق يهودى پرداختند : شروح و حواشى ، مجموعههاى فتاوا ، و قانوننامهها . شروح ( پروشيم ) « 6 » حاصل كوشش محقّقان براى تبيين منابع مكتوب قديمىتر شريعت يهودى است تا فهمى سادهتر از آن را ارائه دهد . شرح معروف كلاسيك تلمود عبارت است از اثر ربّى سليمان بن اسحاق معروف به « راشى » بر تلمود بابلى ( در قرن 11 ) . قرن يازدهم نقطهء اوجِ شرحنويسى بر
--> ( 1 ) . R . Ishmael ben Elisha ( 2 ) . Sifra ( 3 ) . Sifrei ( 4 ) . M . D . H . , " Midreshei Halakhah " , EJ . , v . 11 , p . 1521 - 3 . ( 5 ) . M . D . H . , " Tosefta " , EJ . , v . 15 , p . 1283 - 5 , B . D . V . , " Baraita " , EJ . , v . 4 , p . 189 - 93 . ( 6 ) . perushim