ممكن نيست ؛ در غير اين صورت سبب هرج و مرج جامعه خواهد شد . 5 . بخش مهمّى از احكام فقهى را عبادات تشكيل مىدهد مانند نماز ، روزه ، حج و . . . كه رابطه خلق با خالق است و به نظر مىرسد كه ارتباطى با حكومت ندارد ولى با كمى دقت روشن مىشود كه اين بخش نيز براى اجراى صحيح نظارت يا حمايت حكومت را مىطلبد . هميشه در تاريخ اسلام شخصى به نام امير الحاج از طرف حكومت‌هاى وقت تعيين مىشد كه بر امر حج اين عبادت بزرگ و گسترده و دسته جمعى نظارت كنند و امامان جمعه نيز از سوى حكومت‌ها تعيين مىشدند . اين مطلب از عصر پيامبر شروع شد و حضرت افرادى را به عنوان امير الحاج يا امام جمعه كه بسيارى از موارد اين كار بر عهده فرمانداران گذارده مىشد ، تعيين مىكرد . قرآن مجيد نيز در يك تعبير لطيف به اين مسأله اشاره كرده مىفرمايد : « « الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ وَ أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ وَ لِلَّهِ عاقِبَةُ الْأُمُورِ » ؛ ياوران حق كسانى هستند كه هرگاه در زمين به آنها قدرت بخشيديم نماز را برپا مىدارند و زكات مىدهند و امر به معروف مىكنند و پايان همه كارها از آن خداست » . « 1 » قرار گرفتن اقامهء نماز در كنار زكات و امر به معروف و نهى از منكر نشان مىدهد كه همه اين امور از توابع تمكّن در ارض و تشكيل حكومت است . اعلام رؤيت هلال جهت هماهنگى بين مسلمين در برگزارى عيد فطر يا آغاز ماه مبارك رمضان و براى انجام مناسك حج همواره بر عهدهء حكومتها بوده است . شيخ طوسى در « تهذيب الاحكام » مىگويد : « در سيرهء نبوى ثابت است كه رؤيت هلال بر عهدهء رسول اللَّه بوده است » . « 2 » البتّه در زمان‌هاى بعد نيز اين مسأله ادامه يافت و حاكمان وقت رؤيت هلال را اعلام مىكردند . در ارتباط با امام جمعه در روايات اهل بيت عليهم السلام آمده است كه زمامدار و ولىّ امر مسلمين براى امامت اولويت دارد . در روايتى از امام على بن موسى الرضا عليه السلام مىخوانيم : « در نماز جمعه بدين سبب خطبه قرار داده شده كه يك اجتماع عمومى است و حاكم مسلمين بدين وسيله مردم را موعظه مىكند ، آنان را به اطاعت خداوند ترغيب و از معصيت برحذر مىدارد و آنان را از مصالح دينى و دنيوى با خبر مىسازد و حوادث جهانى را به اطلاع آنها مىرساند » ؛ ( لأنّ الجمعة مشهد عام فأراد أن يكون للامير سبب إلى موعظتهم و ترغيبهم فى الطاعة و ترهيبهم من المعصية ، و توقيفهم على ما أراد من مصلحة دينهم و دنياهم و يخبرهم بما ورد عليهم من الآفاق ) . « 3 » اصولًا در تعبيرات دينى از نماز جمعه و نماز عيد به عنوان مقام و منصب الهى ياد شده ، كه خداوند آن

--> ( 1 ) . حج ، آيهء 41 . ( 2 ) . تهذيب ، ج 4 ، ص 155 . ( 3 ) . وسائل الشيعة ، ج 5 ، ص 39 ، ح 6 .