كنند » . « 1 » و تفاوت اين آيه با آيهء سابق از همين طريق يعنى تفاوت مسئوليت‌ها حل مىشود . شيخ طوسى در كتاب نهايه در اين باره چنين مىگويد : « و قد يكون الأمر بالمعروف باليد بأنْ يحمل النّاس على التأديب و الرّدع و قتل النفوس و ضرب من الجراحات إلّا أنّ هذا الضّرب لا يجب فعله إلّا بإذن السّلطان ؛ گاهى امر به معروف ( و نهى از منكر ) جنبهء عملى دارد كه مردم را وادار به ترك كارهاى خلاف كنند و گاه لازم مىشود تبهكاران را به قتل برسانند يا مجازات‌هايى كه گاه منجر به جراحات مىشود انجام دهند . اين كار تنها به اذن حكومت جايز است » . « 2 » وهبه زحيلى مىنويسد : اساس اين امور ، بر « نظام حسبه » ، استوار است تا فرد و جمع را از دست يازيدن به امور خلاف و اعمال مجرمانه ، بازدارد و « حسبه » چنان كه قبلًا گذشت همان مسألهء امر به معروف و نهى از منكر است و اين مسأله يك وظيفهء دينى است چنان كه ابن خلدون نيز بدان پرداخت . « 3 » 3 . بخش ديگرى از احكام فقهى است كه گرچه ظاهراً وظيفهء حكومت نيست ولى بدون نظارت و پشتوانهء حكومت قابل اجرا نمىباشد ؛ مانند : الف ) احكام مربوط به احوال شخصيّه كه جزء احكام مدنى است نظير احكام طلاق و نكاح و نفقات و اولاد و مهور و . . . . مثلًا قرآن مجيد مىگويد : « « وَ إِذا طَلَّقْتُمُ النِّساءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَ لا تُمْسِكُوهُنَّ ضِراراً لِتَعْتَدُوا » ؛ و هنگامى كه زنان را طلاق داديد و به آخرين روزهاى عدّه رسيدند يا به طرز صحيحى آنها را نگاه داريد ( و آشتى كنيد ) و يا به طرز پسنديده‌اى آنها را رها سازيد و هيچ‌گاه به منظور زيان رساندن و تعدّى به حقوق آنها ، آنان را نگاه نداريد » . « 4 » در آيهء فوق ، زوج موظّف به يكى از دو كار در برابر زوجه است نخست « امساك به معروف » قبل از پايان عدّه ؛ به اين معنا كه به همسرى بازگردد و حقوق زوجه را تأمين كند و به صورت مقبول با او زندگى نمايد و دوم « تسريح به احسان » است ؛ يعنى كامل ساختن طلاق و رها سازى زن به طرز آبرومندانه توأم با اداى حقوق ، و راه سوم را كه امساك ( و بازگشت به زوجيت ) توأم با ضرر و با هدف انتقام‌جويى و زيان رساندن باشد ، نفى كرده است . اكنون سؤال اين است كه چه ضمانتى وجود دارد كه شوهر طبق رهنمود آيهء فوق يكى از دو وظيفهء نخست را در مقابل همسرش انجام دهد و راه سوم را برنگزيند ؟ آيا تنها با پند و اندرز و موعظه امكان‌پذير است ؟ به يقين در همهء موارد اين كار ميسّر نيست ، بلكه موارد زيادى پيش مىآيد كه شوهر در برابر قانون خدا سركشى مىكند ؛ اينجاست كه حكومت دخالت نموده ، او را مجبور به اداى حق زوجه از دو طريق بالا مىسازد .

--> ( 1 ) . آل عمران ، آيهء 104 . ( 2 ) . نهايه ، ص 299 . ( 3 ) . الفقه الاسلامى و ادلّته ، ج 7 ، ص 5296 . ( 4 ) . بقره ، آيهء 231 .