بپرسد و از امور بىارزش سؤال نكند . آن حضرت در جواب فرمودند : آيا سؤالى وجود دارد كه بافضيلت‌تر از سؤال دربارهء حلال و حرام الهى بوده باشد ؟ ! ( و هل يسأل الناس عن شىءٍ أفضل من الحلال و الحرام ) . « 1 » ز ) در بعضى از روايات كسانى كه نسبت به يادگيرى مسائل فقهى بىاعتنا و بىتوجّه هستند به منزلهء اعراب جاهل بدوى ( تفقَّهوا فى الحلال و الحرام و إلّا فأنتم أعراب ) « 2 » و ستمگران دوران جاهليّت ( لا تكونوا كجفاة الجاهلية لا فى الدّين يتفقّهون و لا من اللَّه يعقلون ) « 3 » به حساب آمده‌اند . ح ) تعبيرات قابل توجّهى در ارتباط با « فقيه » ( يعنى صاحب بصيرت در دين كه قطعاً بخشى از اين بصيرت آشنايى با حلال و حرام و حدود الهى است ) در روايات وارد شده كه به ذكر بعضى از آنها اكتفا مىشود : اوّل : اگر مؤمن فقيه از دنيا برود شكافى در اسلام ايجاد مىشود كه چيزى آن را پر نمىكند . « 4 » دوم : مؤمنان فقيه ، قلعه‌ها و دژهاى محكم اسلام‌اند ( و از اسلام حفاظت مىكنند ) همانند حفاظت ديوار شهر نسبت به شهر ( إنّ المؤمنين الفقهاء حصون الإسلام كحصن سور المدينة لها ) . « 5 » سوم : وجود يك فقيه براى ابليس از هزار عابد ، سخت‌تر و شديدتر است ( فقيه واحد أشدّ على إبليس من ألف عابد ) . « 6 » چهارم : هيچ مرگى براى ابليس محبوب‌تر از مرگ فقيه نيست ( ما من أحد يموت من المؤمنين أحبّ إلى إبليس من موت فقيه ) . « 7 » پنجم : فقيهان رهبران جامعه‌اند و نشستن نزد آنان عبادت است ( الفقهاء قادة و الجلوس إليهم عبادة ) . « 8 » انكار نمىكنيم كه فقه در لغت مفهوم عامى دارد كه همهء معارف و احكام دينى را شامل مىشود ولى به يقين بخش مهمى از آن همان فقه مصطلح است ، به علاوه در بعضى از روايات تصريح به احكام مربوط به حلال و حرام شده است . ط ) از جمله رواياتى كه در ارتباط با اهميّت فوق العادهء فقه و احكام حلال و حرام وارد شده ، رواياتى است كه مؤمنين را به فراگيرى و حفظ احاديث فقهى ترغيب و تشويق مىكند نظير روايتى كه مىگويد : فراگيرى يك حديث از راوى صادق ، از دنيا و همهء طلا و نقرهء آن بهتر است ( حديث فى حلال و حرام تأخذه من صادق خير من الدنيا و ما فيها من ذهب أو فضّة ) « 9 » و رواياتى كه شايد در حدّ تواتر است و در ارتباط با حفظ چهل حديث وارد شده در بعضى صريحاً سخن از حفظ چهل حديث مربوط به حلال و حرام را مطرح مىكند مثل روايتى كه در آن امام

--> ( 1 ) . بحار الأنوار ، ج 1 ، ص 213 ، ح 9 . ( 2 ) . همان مدرك ، ص 214 ، ح 14 ، از امام باقر عليه السلام . ( 3 ) . نهج البلاغه ، خطبهء 166 . ( 4 ) . كافى ، ج 1 ، ص 38 ، ح 2 ، از امام صادق عليه السلام . ( 5 ) . همان مدرك ، ح 3 ، از موسى بن جعفر عليه السلام . ( 6 ) . بحار الأنوار ، ج 1 ، ص 177 ، ح 48 از رسول مكرم صلى الله عليه و آله . ( 7 ) . كافى ، ج 1 ، ص 38 ، ح 2 . ( 8 ) . بحار الأنوار ، ج 1 ، ص 201 ، ح 9 . ( 9 ) . همان مدرك ، ص 214 ، ح 13 ، از امام صادق عليه السلام .