صادق عليه السلام مىفرمايد : « من حفظ عنّي أربعين حديثاً من أحاديثنا فى الحلال و الحرام بعثه اللَّه يوم القيامة فقيهاً عالماً و لم يعذّبه ؛ كسى كه چهل حديث از احاديث ما را در ارتباط با مسائل مربوط به حلال و حرام حفظ كند خداوند او را در روز قيامت به عنوان « فقيه عالم » مبعوث مىكند و دچار عذابش نمىسازد » . « 1 » خصوصاً روايتى كه امام صادق آن را از اجداد طاهرينش از على عليه السلام از رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل مىكند و در ضمن آن آمده است : كسى كه چهل حديث حفظ كند و صرفاً براى خدا اقدام به حفظ كرده باشد ( نه براى درآمد مادى يا شهرت ) با بهترين دوستان يعنى انبيا و صديقين و شهدا و صالحان محشور مىشود و وقتى امير مؤمنان على عليه السلام از محتواى اين احاديث سؤال مىكند رسول خدا پس از ايمان به خدا و مسألهء توحيد ، مسائلى را مطرح مىسازد كه بخش قابل توجّهى از آنها مسائل مربوط به احكام فرعى و حلال و حرام است . « 2 » * * * لازمهء اخلال در فقه ، اخلال در دو ركن ديگر دين است : گرچه عالىترين بخش دين و رفيع‌ترين هدف دينى ، مسائل اعتقادى يعنى ايمان به مبدأ ، معاد و رسالت رسول اكرم صلى الله عليه و آله است و در ميان سه نظام اعتقادى ، اخلاقى و تشريعى كه دين مركّب از آن است نظام اعتقادى محور است و در رأس قرار دارد ، ولى شكّى نيست كه تثبيت و تحكيم عناصر اعتقادى در گرو التزام به دو نظام ديگر اخلاقى و تشريعى است و « فقه » تأمين كنندهء نظام تشريعى است . به بيان ديگر : گرچه « فقه » آيينهء تمام‌نماى دين نيست بلكه فقط چهرهء شرايع و احكام و مقرّرات آن را مىنماياند ليكن اركان سه‌گانهء دين ، با هم يك حقيقت به هم پيوسته‌اى را تشكيل مىدهند و ارتباطى منظّم و سيستماتيك با هم دارند به گونه‌اى كه اخلال در هر كدام سبب اخلال در دو ركن ديگر مىشود . بر همين اساس است كه : الف ) قرآن كريم صريحاً فلسفهء بعضى از احكام فقهى را دور شدن از فحشا و منكر و اصلاح نظام اخلاقى مىداند « إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ » « 3 » و امير مؤمنان على عليه السلام هدف نهايى « فقه » را نيز اصلاح نظام اخلاقى معرفى مىكند ( فرض اللَّه . . . الصلاة تنزيهاً عن الكبر . . . و الصيام ابتلاءً لإخلاص الخلق . . . و الأمر بالمعروف مصلحةً للعوام و النهى عن المنكر ردعاً للسفهاء . . . و إقامة الحدود إعظاماً للمحارم و ترك شرب الخمر تحصيناً للعقل و مجانبة السرقة إيجاباً للعفّة . . . ) . « 4 » ب ) قرآن كريم عمل صالح را كه با آشنايى با فقه و عمل به آن به ضميمهء خلوص در نيّت تأمين مىشود سبب رفعت ايمان و اعتقاد مىداند ، آنجا كه مىفرمايد : « « إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ

--> ( 1 ) . بحار الأنوار ، ج 2 ، ص 154 ، ح 6 . ( 2 ) . همان مدرك ، ح 7 . ( 3 ) . عنكبوت ، آيهء 45 . ( 4 ) . نهج البلاغه ، حكمت 252 .