2 . آيات و روايات مربوط به هدفمند بودن احكام شرعى الف ) آيات آيات زيادى نيز دليل بر برخوردارى همهء احكام شرع از حكمت و هدف است ، به گونه‌اى كه بعضى از دانشمندان اهل سنّت مانند « ابن قيّم » مىگويد : « القرآن و سنة رسول اللَّه مملوان من تعليل الاحكام بالحِكَم و المصالح . . . و لو كان هذا فى القرآن و السنّة مائة موضع او مائتين لسقناها و لكنّه يزيد على الف موضوع ! ؛ قرآن و سنّت مملوّ از تعليل احكام به مصالح و حكمت‌هاست . . . اگر اين گونه موارد در قرآن و حديث حدود يكصد يا دويست مورد بود ، از آنها مىگذشتيم ؛ ولى موارد آن از هزار موضوع تجاوز مىكند ( قابل شمارش نيست ) » . « 1 » در هر حال در اينجا به بعضى از آن موارد در لسان آيات اشاره مىشود : 1 . « « أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي » ؛ نماز را براى ياد من بپادار » . « 2 » در اين آيه به يكى از فلسفه‌هاى مهم نماز اشاره شده است و آن اينكه : نماز انسان را از غفلت و فراموشى نسبت به خداوند نجات مىدهد ، و مىدانيم غفلت از خدا بزرگترين عامل بدبختى بشر است . جالب اين كه در بعضى احاديث آمده است كه : بزرگترين فساد ، غفلت از خداست . « 3 » 2 . « « كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ » ؛ روزه بر شما نوشته ( واجب ) شده ، همان گونه كه بر كسانى كه قبل از شما بودند ، نوشته شد تا پرهيزكار شويد » . « 4 » در اين آيه ، تقوا به عنوان فلسفهء تشريع روزه بيان شده است . 3 . « « وَ لَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ يا أُولِي الْأَلْبابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ » ؛ و براى شما در قصاص حيات و زندگى است اى صاحبان خرد ، شايد شما تقوا پيشه كنيد » . « 5 » در اين آيه دو چيز فلسفهء تشريع قصاص قرار گرفته : نخست اينكه قصاص مايهء حيات بشر و حفظ نفوس است و ديگر اينكه موجب تقوا و پرهيزكارى معنوى مىگردد . 4 . « « فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا عَلَيْهِمْ طَيِّباتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ » ؛ به خاطر ظلمى كه از يهود صادر شد بخشى از چيزهاى پاكيزه را كه بر آنها حلال بود ، حرام كرديم » . « 6 » از اين آيه بدست مىآيد كه گاه ممكن است فلسفه و علّت بعضى از احكام مجازات در برابر

--> ( 1 ) . مفتاح دار السعادة و منشور ولاية العلم و الارادة ، ج 2 ، ص 374 ( در مباحث گذشته به كلام ايشان اشاره شد ) . ( 2 ) . طه ، آيهء 14 . ( 3 ) . امام جعفر صادق عليه السلام فرمود : « أعظم الفساد أن يرضى العبد بالغفلة عن اللَّه و هذا الفساد يتولّد من طول الأمل و الحرص و الكبر ؛ بزرگترين فساد اين است كه انسان به غفلت از خدا راضى شود و اين فساد از آرزوهاى بلند و حريص بودن بر دنيا و تكبر نشأت مىگيرد » . ( بحار الأنوار ، ج 70 ، ص 395 ) . ( 4 ) . بقره ، آيهء 183 . ( 5 ) . بقره ، آيهء 179 . ( 6 ) . نساء ، آيهء 160 .