بعضى از گناهان و تنبّه يافتن باشد . 5 . در مورد افراد مسافر و بيمار كه از حكم روزه معاف مىباشند ، فلسفهء آن را نفى عسر و حرج ذكر مىكند ، مىفرمايد : « « يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ » ؛ خداوند راحتى شما را مىخواهد نه زحمت شما را » . « 1 » 6 . در مورد فلسفهء حرمت خمر و قمار مىخوانيم : « « يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِما إِثْمٌ كَبِيرٌ » ؛ دربارهء شراب و قمار از تو سؤال مىكنند ، بگو در آنها گناه ( و زيان ) بزرگى است » . « 2 » 7 . در مورد فلسفهء تقسيم « فىء » ( غنايمى كه بدون جنگ به دست مىآيد ) با رعايت شرايط مخصوص و مصرف آن در مصارف مورد نياز ، چنين مىفرمايد : « « كَيْ لا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِياءِ مِنْكُمْ » ؛ تا در ميان ثروتمندان شما دست به دست نگردد » . « 3 » اين آيه يك اصل اساسى و مهم در مسائل اقتصاد اسلامى به شمار مىآيد ، و در جهت‌گيرى اقتصاد اسلامى كه يكى از مهم‌ترين برنامه‌هاى حيات واقعى جوامع بشرى است در عين احترام به مالكيّت شخصى و خصوصى ، برنامه را آن چنان تنظيم كرده است كه اموال و ثروت‌ها متمركز و در اختيار گروه و قشر خاصّى قرار نگيرد ، بلكه پيوسته در ميان تمام انسان‌ها دست به دست گردد تا برده‌دارى و استعمار از ريشه خشكانيده شود . « 4 » از آنچه گذشت بدست آمد كه قرآن در بيان علّت و فلسفهء احكام شيوه‌هاى مختلفى را پيموده است ؛ چنان كه نويسندهء معاصر « محمّد مصطفى شلبى » در اين باره مىگويد : « مسلك و منهج قرآن در بيان تعليل احكام و اسباب آنها غير از روش جديدى است كه دانشمندان معاصر ابداع كرده‌اند چرا كه قرآن در مقام بيان علل احكام از شيوه‌هاى مختلفى بهره‌بردارى كرده است و در مسير تعليل و بيان احكام ، طريق واحدى را نپيموده است تا اين كه انسان‌ها خسته شوند و گوش‌ها ملول گردد ، بلكه با عبارات متنوّع ، گاه مفصّل و گاه مجمل بيان كرده است » . « 5 » ب ) فلسفهء احكام از منظر روايات در احاديث اسلامى تعبيراتى آمده است كه با صراحت و به دو گونه به فلسفهء احكام اشاره مىكند : نخست رواياتى كه به نحو عام فلسفهء احكام را مصالح بندگان معرفى مىكند ، و ديگر رواياتى كه بعضى از مصاديق مصلحت را ذكر مىنمايد . دكتر وهبه زحيلى - از دانشمندان معاصر اهل سنّت - مىنويسد : « كثيراً ما يذكر النبيّ صلى الله عليه و آله الحكم معلّلًا إيّاه بما يترتّب عليه من المصالح الدينيّة و الدنيويّة ؛ در موارد زياد پيامبر صلى الله عليه و آله احكام را توأم با بيان علل و فلسفهء آنها كه مربوط به مصالح دينى و دنيوى بوده ، بيان كرده

--> ( 1 ) . بقره ، آيهء 185 . ( 2 ) . بقره ، آيهء 219 . ( 3 ) . حشر ، آيهء 7 . ( 4 ) . برگرفته از : تفسير نمونه ، ذيل آيهء 7 سورهء حشر . ( 5 ) . تعليل الاحكام ، ص 14 .