است كه براى هر نسلى پيام تازه‌اى دارد . امام صادق عليه السلام دربارهء قرآن مىفرمايد : « لأنّ اللَّه تبارك و تعالى لمْ يجعله لزمانٍ دون زمانٍ و لا لناسٍ دون ناسٍ ، فهو في كلّ زمانٍ جديد و عند كلّ قومٍ غضّ إلى يوم القيامة ؛ خداوند تبارك و تعالى قرآن را براى زمان و مردم خاص قرار نداده است ، بنابراين ، قرآن در هر زمان جديد است و نزد هر نسلى تازه است تا روز قيامت » . « 1 » وجود تفاسير گوناگون ، شاهدى گويا بر تأثيرات زمان و مكان در فهم قرآن است ، همين خصيصه در سنّت هم كه تالىتلو وحى است ، وجود دارد . عوامل مؤثّر در فهم متون عبارت‌اند از : 1 . پيدايش سؤالات جديد 2 . پديدارى نيازهاى نوين 3 . پيدايش شرايط جديد و تنگناها در اجراى شريعت 4 . افزايش سطح علمى مفسّر قابل توجّه است كه فهم جديد به معناى تحميل نظر بر متن نيست ، بلكه به معناى فهم بهتر از متن است كه تاكنون به علت بساطت اوضاع ، از آن غفلت شده بود . مثالهاى ذيل سودمند است : 1 . در فتوايى كه اخيراً از سوى يكى از مراجع عظام اماميّه صادر شده موضوع جمره از ستون مخصوص به حوضچه سنگ ريزه‌ها تغيير داده شده است ، لذا لازم است سنگ ريزه‌ها توسّط پرتاب‌كننده داخل حوضچه بيفتد ، هر چند ابتدا به ستونها اصابت كند . « 2 » آنچه انگيزهء اين فهم جديد شده و سبب گرديده كه فقيه ، با تأمّل تازه‌اى به نصوص بنگرد ازدحام فراوان حاجيان در اطراف جمرات است كه تلفات و صدمات زيادى را سبب مىشد . اين تنگنا باعث شده كه نگاهى جديد به متون اصيل اسلامى انداخته و به تحقيق بيشتر در معناى « جمره » پرداخته شود و معلوم گردد كه جمره در لغت نيز به معناى ستون نيامده است ، بلكه به معناى مجمع الحصى ( محل جمع سنگريزه‌ها ) است . در هر حال شرايط تازه و ازدحام و تنگناى به وجود آمده در طول زمان سبب طرح سؤال و استفتا از فقها و در نتيجه مايهء تحقيق دقيق آنان و منتهى شدن به فهمى جديد از متن و از واژه « جمره » گرديد و روشن است كه چنين فتوايى بر اساس عسر و حرج صادر نشده ، بلكه مبتنى بر گشوده شدن افقى تازه ، پيش روى فقيه در مقام فهم و استنباط است . 2 . كلمهء بيع زمانى به معناى نقل اعيان يا تبادل مال با مال بود ؛ ولى پديد آمدن شرايط جديد و پيدايش حقوق و مالكيّتهاى معنوى سبب شده كه فهمى جديد از بيع پيدا شود كه بر معاوضهء حقوق نيز صادق باشد ؛ مانند بيع « حقّ سرقفلى » ، يا فروش « حقّ نشر » ، « حقّ اختراع » ، « حقّ تأليف » و مانند آن . شرايط جديد و پيدايش حقوق جديد در مجتمع انسانى فقيه را وادار به بازنگرى در حقيقت بيع

--> ( 1 ) . بحار الأنوار ، ج 17 ، ص 213 . ( 2 ) . در اين زمينه رجوع كنيد به كتاب « جمرات ، در گذشته و حال » تأليف حضرت آية اللَّه العظمى مكارم شيرازى .