كشورهاى اسلامى برخاسته ، بسيارى از فقهاى اسلامى حكم به تحريم خريدوفروش مصنوعات آمريكايى داده‌اند ، زيرا هدف مهمترى ، عنوان اوّلى جواز را تحت الشعاع قرار داده است و اگر روزى اوضاع برگردد ممكن است اين حكم نيز به تغيير شرايط ، تغيير كند . 3 . تأثير زمان و مكان در مصالح و مفاسد احكام مىدانيم احكام بنابر اعتقاد محقّقان از اماميّه و اهل سنّت ، تابع مصالح و مفاسد است . شراب از آن رو تحريم شده كه رجس و عمل شيطانى و موجب عداوت و كينه در ميان مردم و بازداشتن از نماز و ذكر اللَّه مىشود ، چون عقل را زايل مىكند و زوال عقل اين پيامدها را به دنبال دارد و همچنين است مسألهء قمار با آلات مخصوص . حال اگر در بعضى از موارد موضوع حكم وجود داشته باشد اما مصلحت و مفسده به موجب زمان يا مكان تغيير يابد ، طبيعى است كه حكم نيز دگرگون مىشود ، زيرا آن موضوع با وصف آن مصالح و مفاسد محلّ حكم بود و اگر اين وصف از بين برود ديگر محلّ آن حكم نخواهد بود . مثلًا در زمانهاى گذشته همهء فقها حكم به تحريم خريدوفروش خون انسان و حيوانات مىكردند ، زيرا هيچ مصلحتى در آن نبود ، بلكه منبع انواع مفاسد معنوى و مادى محسوب مىشد ؛ ولى امروز با گذشت زمان ، خون انسان عامل نجات بسيارى از مردم ( مجروحان و نيازمندان به عمل جراحى ) از چنگال مرگ مىشود ، بنابراين خون ، همان خون است ؛ ولى مفسده ، تبديل به مصلحت مهمّى شده است . بديهى است در اين صورت خريدوفروش خون نمىتواند حرام باشد ؛ يعنى ملاك حكم تغيير يافته است . همچنين هرگاه در زمان يا مكان خاصّى شطرنج به عنوان آلت قمار محسوب نشود و عامّهء مردم آن را ورزش فكرى بدانند ، به يقين در چنين فرضى مفاسد قمار بر آن مترتب نيست و به تعبير ديگر : عنوان كلّى قمار كه داراى مفاسدى است از آن برداشته شده است ، بنابراين دليلى ندارد كه حرام باشد . به اين ترتيب ، ملاحظه مىكنيم كه زمان و مكان مىتواند عاملى براى تغيير مصالح و مفاسد موضوعات باشد و در سايهء آن حكم دگرگون شود . 4 . تأثير زمان و مكان در فهم متون ( تفسير عصرى ) گاهى يك متن و نصّ شرعى اعمّ از كتاب و سنّت بر اثر تغيير زمان و مكان به گونه‌اى نوتر و عميق‌تر فهميده مىشود ؛ يعنى شرايط جديد موجب فهمى دقيق‌تر مىگردد . اين در حقيقت امرى است كه مايهء تقويت دين اسلام و متون منسوب به آن است ، چون حكايت از عمق و وسعت فراوان آن مىكند كه هر نسلى مىتواند از آن بهره‌اى ببرد ؛ مانند دريا يا اقيانوس كه با آنكه ثابت است هر نسل بهتر از نسل قبل از اسرار و عمق و محتواى آن استفاده مىبرد . البتّه « فهم بهتر » حاكى از جامعيّت و كامل بودن متن