قرن يازدهم : در اين قرن نيز ، صاحبان فتوا و اجتهاد بسيار بودند ؛ از جمله : 1 . شيخ بهاء الدّين محمّد بن حسين عبد الصّمد عاملى معروف به « شيخ بهايى » ( م 1031 ) : رسالهء عمليّهء ايشان به زبان فارسى به نام « جامع عبّاسى » است اما برخى كتب فقهى و اصولى ديگر ايشان عبارتند از : « الحبل المتين فى احكام الدين ، رسالة فى فقه الصلاة ، زبدة فى اصول الفقه ، رسالة فى معرفة القلبة ، رسالة فى المواريث ، الاسئلة الجزائرية » . « 1 » 2 . ملّا محمّد امين استرآبادى ( م 1033 ) : از كتابهاى فقهى ايشان جوابات المسائل الثلاثة و الفوائد المدنيّة است . « 2 » 3 . مولى محمّد تقى مقصود على المجلسى ( م 1070 ) پدر مجلسى معروف : يكى از كتب فقهى ايشان روضة المتّقين در شرح كتاب من لا يحضره الفقيه است . 4 . ملا محمّد باقر بن محمّد مؤمن خراسانى ، معروف به « محقّق سبزوارى » ( م 1090 ) : برخى كتابهاى فقهى ايشان ، ذخيرة المعاد في الارشاد و كفاية الفقه است . « 3 » 5 - حسين بن جمال الدين محمّد ، معروف به « محقّق خراسانى » ( م 1098 ) : كتاب معروف ايشان در فقه ، مشارق الشموس فى شرح الدروس است . « 4 » قرن دوازدهم : در اين قرن فقهاى صاحب نامى مىزيستند ؛ مانند : 1 . جمال الدّين بن حسين خوانسارى ( م 1121 ) : معروف‌ترين كتابهاى فقهى ايشان حاشيهء شرح لمعه و حاشيهء شرايع است . 2 . شيخ محمّد بن حسن بن محمّد اصفهانى ، ملقب به بهاء الدّين ، معروف به فاضل اصفهانى ( م 1137 ) : كتابهاى معروف فقهى ايشان : كشف اللثام عن قواعد الاحكام و المناهج السنية فى شرح روضة البهية است . « 5 » قرن سيزدهم : در اين قرن نيز مجتهدان صاحب فتوا بسيار بودند ؛ از جمله : 1 . سيد محمّد مهدى ابن سيد مرتضى طباطبايى بروجردى ، معروف به « بحر العلوم » ( م 1212 ) : « 6 » برخى

--> ( 1 ) . شيخ حرّ عاملى در امل الآمل دربارهء شيخ بهايى مىنويسد : جايگاه او در فقه ، علم ، فضل ، تحقيق ، دقّت نظر ، بزرگى شأن و منزلت و نيكو نوشتن و همهء خوبىها آشكارتر از آن است كه نيازى به ذكر و يادآورى باشد . ( تنقيح المقال ، باب محمّد ، شمارهء 10597 ، ج 3 ، ص 107 ) . ( 2 ) . الذّريعة ، ج 5 ، ص 217 . ( 3 ) . همان مدرك ، ج 10 ، ص 19 ، شمارهء 96 ؛ ج 18 ، ص 96 ، شمارهء 843 . ( 4 ) . محقّق اردبيلى در جامع الرواة دربارهء وى مىگويد : جايگاه او در بزرگى قدر و شأن و منزلت ، بلندى مرتبت ، مهارت او در علوم عقلى و نقلى و دقّت نظر و . . . مشهورتر از آن است كه نيازى به يادآورى باشد ( تنقيح المقال ، باب حسين ، شمارهء 2867 ، ج 1 ، ص 323 ) . ( 5 ) . فقهاى نامدار شيعه ، صفحهء 245 ، به نقل از ريحانة الادب مرحوم مدرس . ( 6 ) . مرحوم نورى در مستدرك نوشته : جميع علماى عصر خودش و كسانى كه پس از آن آمده‌اند به علو مقام و رياست نقلى و عقلى و ساير كمالات او اذعان كرده‌اند حتى شيخ و فقيه اكبر شيخ جعفر نجفى با مقام بلند فقاهت و رياستش كفش او را با تحت الحنك خود پاك مىكرد ، جمع زيادى از علماى بزرگ از تلامذهء او بوده‌اند ، از جمله فاضل نراقى . ( الكنى و الألقاب ، ج 2 ، ص 68 - 67 ) .