3 . شيخ الطائفه أبو جعفر محمّد بن حسن بن علي طوسي ( م 460 ) « 1 » : در تأسيس الشيعة ايشان را اين گونه معرفى مىكند : « شيخ طوسى ، شيخ الطائفه على الاطلاق است . امام فقه و حديث و تفسير و كلام است . كتابهايى در اسلام تصنيف كرده كه پيش از او كسى مثل آنها را تصنيف نكرده ، از جمله كتاب « مبسوط » كه حاوى فروع مستنبطه از اصول فقهيه است ، كتابى است عظيم و مفصل در فقه . كتاب ديگر ايشان كتاب « خلاف » است ، كه يك كتاب فقهى است و به ترتيب كتب فقه مرتب شده و مسائل مورد اختلاف فقهاى اسلام در آن ( با ذكر ادلّه ) مطرح شده است . . . كتاب ديگر او نهاية است كه در همهء ابواب فقه به ترتيب كتابهاى فقهى نگاشته است . و همهء اين ابواب دربارهء فروعى است كه از احاديث اهل بيت عليهم السلام استنباط شده ، كتاب فشردهء ديگرى در فقه دارد به نام الجمل » . « 2 » 4 . قاضى عبد العزيز حلبي معروف به ابن برّاج ( م 481 ) « 3 » : در كتاب تأسيس الشيعة او را داراى كتابهاى مشهور و فراوانى در فروع فقه معرفى مىكند از جمله : الجواهر ، المعالم ، المنهاج ، الكامل ، روضة النفس في أحكام العبادات ، المغرب ، المهذب ، حسن التعريف و شرح جمل العلم سيّد مرتضى . « 4 » قرن ششم : در اين قرن فقهاى مشهور و به نامى را مىتوان برشمرد ، مانند : « عماد الدين محمّد بن على بن محمّد طوسى » ( معروف به ابن حمزة ) صاحب كتاب مشهور وسيلة كه از كتب معتبر فقهى اماميّه است ، و قطب الدين سعيد بن هبة اللَّه بن حسن راوندى ، معروف به قطب راوندى ( م 573 ) صاحب رساله‌هاى مسألة فى الخمس و مسألة صلاة الآيات و همچنين سيّد أبو المكارم ابن زهره صاحب كتاب معروف « الغنية » كه علّامهء مجلسى دربارهء او مىگويد : « او از فقهاى بزرگوار و جليل القدر است » . و محمّد بن ادريس حلّى ( م 598 ) معروف به ابن ادريس ، صاحب كتاب نفيس « السرائر » كه از كتب مفيدى است كه در همهء ابواب فقه تأليف يافته است . « 5 » قرن هفتم : در اين قرن نيز فقهاى بزرگى مىزيستند كه

--> ( 1 ) . شيخ طوسى ، مردى مورد اعتماد كامل است و فضل و جلالتش مشهورتر از آن است كه نياز به بيان باشد . ( مقدمهء بحار الأنوار ، ج 0 ، ص 93 - 92 ) . ( 2 ) . تأسيس الشيعة ، ص 304 . ( 3 ) . وى شخصيتى بزرگ و از فقهاى بنام اماميّه است . ابن شهرآشوب گفته است : وى كتاب‌هايى در اصول و فروع نوشته است . او فقيه شيعه و به « قاضى » ملقّب است . علّامهء طباطبايى ( بحر العلوم ) وى را از شاگردان حسن بن حسين بن بابويه دانسته است . ( تنقيح المقال ، باب عبد العزيز ، شمارهء 6645 ، ج 2 ، ص 156 ) . ( 4 ) . تأسيس الشيعة ، ص 304 . ( 5 ) . ر . ك : تأسيس الشيعة ، ص 305 - 304 .