الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
165
دائرة المعارف فقه مقارن ( فارسى )
حجيّت سنّت رسول خدا صلى الله عليه و آله : حجيّت سنّت رسول اللَّه صلى الله عليه و آله با ادلّهء مختلفى قابل اثبات است چرا كه با قبول نبوّت و رسالت آن حضرت جاى هيچ گونه شكى نسبت به آن باقى نمىماند ، ضمن آن كه از قرآن نيز مىتوان بر اين مطلب استدلال كرد : خداوند در سورهء حشر آيهء 7 مىفرمايد : « وَ ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا » . اين آيه اطلاق دارد و تمام اوامر و نواهى پيامبر را شامل مىشود . خداوند با اين آيه اطاعت پيغمبر را در آن چه براى مردم آورده و آن چه نهى كرده واجب نموده است كه شامل قول و فعل و تقرير مىشود و سپس با بيان جملهء : « وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ » ، هشدار داده و تخلّف از آن را مستلزم كيفر دانسته است . همچنين در آيهء 59 سورهء نساء اطاعت از رسول اللَّه واجب شمرده شده است : « أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ . . . » . نيز در آيهء 3 و 4 سورهء نجم مىفرمايد : « وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى * إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى » ، كه اثبات مىكند تمام گفتههاى پيغمبر صلى الله عليه و آله از ناحيه خداست و به عبارتى ديگر همه آنها وحى است ، منتهى قسمتى از وحى ، قرآن است و قسمتى ديگر ، احاديث آن حضرت . حجيّت سنّت امامان اهل بيت عليهم السلام : حجيّت سنّت امامان معصوم عليهم السلام بر اساس ادلّهاى قابل اثبات است . مسأله حجيّت قول ائمّه و لزوم اطاعت از آنها و اتصاف آنان به مقام عصمت ، مباحثى هستند كه در علم كلام مطرح شده و در علم كلام شيعه نگارش يافته است . به عقيدهء پيروان مكتب اهل بيت عليهم السلام امامان معصوم عليهم السلام از قبيل مجتهدانى نيستند كه به حدس و گمان اجتهاد كنند و گاهى با هم اختلاف داشته باشند تا در نتيجه فتواى آنان براى مقلّدينى كه احراز شرايط اجتهاد آنها را كردهاند حجّت باشد و براى مجتهد ديگر حجّت نباشد . بلكه امامت عهدى است الهى و منصبى است كه از سوى خدا به آنان تفويض شده و آنان مبلّغ احكام واقعى الهى هستند كه هر معصومى آن را از معصوم قبل ، دريافت كرده است . چنان كه در روايت امير مؤمنان عليه السلام وارد شده كه فرمود : رسول خدا صلى الله عليه و آله درهايى از علم بر من گشود كه از هر باب آن ابواب فراوان ديگرى گشوده مىشود « 1 » و در روايتى از فضيل بن يسار از امام باقر عليه السلام آمده : اگر ما همانند ديگران بر اساس رأى خود ، حكم كنيم گمراهيم بلكه حديث ما بر اساس برهان روشنى از جانب پروردگار ماست كه آن را براى پيامبرش بيان و آن حضرت آن را براى ما بيان داشته است : « بيّنة من ربّنا بيّنها لنبيّه فبيّنها نبيّه لنا » . « 2 » ولى اساس حجيّت سنّت اهل بيت عليهم السلام قبل از هر چيز حديث ثقلين است كه تمسّك به عترت را در
--> ( 1 ) . مناقب آل ابى طالب به نقل از حافظ أبو نعيم ، ج 2 ، ص 44 . اين روايت را صدوق در خصال با 24 سند نقل كرده است . ( خصال ، ص 642 ) . ( 2 ) . بصائر الدرجات ، ص 319 ؛ بحار الأنوار ، ج 2 ، ص 172 .