بن يحيى ( م 264 ) و ربيع بن سليمان بن عبد الجبار ( م 270 ) بودند . « 1 » مذهب شافعى به دست شاگردانش در بسيارى از بلاد اسلامى گسترش يافت و در مصر و عراق و خراسان و ما وراء النهر نفوذ كرد و رقيب نزديك مذهب حنفى به شمار مىرفت « 2 » و امروزه در مصر ، اردن ، سوريه ، لبنان ، عراق ، هند و اندونزى مذهب شافعى پيروان فراوانى دارد . « 3 » مصادر فقهى شافعى : شافعى در فتوا دادن ، از كتاب ، سنّت ، اجماع و قياس بهره مىگرفت ؛ البتّه وى خبر واحد را از فرد موثّق - هر چند آن خبر مشهور نباشد ( بر خلاف نظر ابو حنيفه ) و هر چند موافق عمل مردم مدينه نباشد ( بر خلاف شيوهء مالك ) - حجّت مىدانست . در قياس نيز ، اگر اصل و ريشهء معيّنى در كتاب و سنّت داشته باشد ، در نظر وى حجّت است . او استحسان را - بر خلاف شيوهء ابو حنيفه و مالك - حجّت نمىدانست و مىگفت : « من استحسن فقد شرّع ؛ هركس به استحسان روى آورد ، تشريع كرده و بدعت گذارده است » . « 4 » او مصالح مرسله و حجيّت عمل اهل مدينه را قبول نداشت . « 5 » در ردّ عمل به استحسان ، كتابى به نام ابطال الاستحسان و در ردّ عمل به مصالح مرسله ، كتابى به نام الاستصلاح نوشته و در كتاب معروفش الامّ حجيّت عمل مردم مدينه را انكار كرده است . « 6 » لازم به ذكر است كه شافعى در كتاب الامّ فتواهاى تازه و تجديد نظرهاى فقهى را ذكر كرده است . « 7 » به تصريح برخى از انديشمندان اهل سنّت ، فقه شافعى به فقه شيعه اماميّه نزديك و موارد اختلافى ميان آنان ، نسبت به ديگر مذاهب كمتر است . « 8 » 4 . مذهب حنبلى مؤسّس اين مذهب ، أبو عبد اللَّه ، احمد بن حنبل بن هلال شيبانى است . وى در سال 164 در بغداد متولّد شد و در همان شهر ، سال 241 وفات يافت . او سفرهاى علمىاش را به كوفه ، بصره ، مكّه ، مدينه ، يمن و شام انجام داد و از دانش علماى عصر خويش بهره گرفت . هر چند فقه را از شافعى فرا گرفت ولى اساتيد او به صد تن بالغ شده‌اند . « 9 » وى از محدّثان بزرگ اهل سنّت به شمار مىآيد و مُسند او ، از اطلاع وى در عرصهء حديث گواهى مىدهد . احمد در مسند خويش بيش از چهل هزار حديث نقل كرده است . او به حديث مرسل و ضعيف نيز عمل مىكرد . « 10 » از مشهورترين شاگردانش مىتوان به فرزندش

--> ( 1 ) . الفقه الاسلامى و ادلّته ، ج 1 ، ص 52 - 51 . ( 2 ) . تاريخ ابن خلدون ، ج 2 ، ص 804 . ( 3 ) . تاريخ الفقه الاسلامى ، ص 143 . ( 4 ) . الفقه الاسلامى و ادلّته ، ج 1 ، ص 51 ؛ تاريخ الفقه الاسلامى ، ص 140 - 139 . ( 5 ) . الفقه الاسلامى و ادلّته ، ج 1 ، ص 51 ؛ المدخل فى التعريف بالفقه الاسلامى ، ص 196 . ( 6 ) . ادوار علم الفقه ، ص 159 . ( 7 ) . الفقه الاسلامى و ادلّته ، ج 1 ، ص 51 . ( 8 ) . همان مدرك ، ص 59 . ( 9 ) . همان مدرك ، ص 53 . ( 10 ) . همان مدرك .