استرآبادى ( م 1028 ) بود . « 1 » محمّد امين استرآبادى كه داماد استادش نيز بود ، در كتاب دانش‌نامه شاهى « 2 » مىنويسد : « وقتى كه من علم حديث را نزد ميرزا محمّد استرآبادى آموختم ، به من گفت : طريقهء اخباريون را احيا كن و شبهاتى را كه در اين روش وجود دارد ، مرتفع ساز ! » علّت پيدايش تفكّر اخبارىگرى : به نظر مىرسد مهم‌ترين علّت پيدايش تفكّر اخبارىگرى ، سخت‌گيرى جمعى از فقها در امر حديث و توجّه بيشتر به عقل و استدلالات عقلى بود . به واقع گرايش شديد به اخبار را مىتوان عكس العمل شديد در برابر عقل‌گرايى مرحوم محقّق اردبيلى و شاگردان و پيروانش دانست . در گذشته جمعى از فقها در استنباطات خويش فقط به كتاب و سنّت توجّه داشتند و از ورود عقل به مباحث فقهى - براى دورى جستن از عمل به قياس و رأى - اجتناب مىكردند ، ولى برخى ديگر از فقها ، مانند عمّانى و اسكافى ، از استنباط عقلى در مسائل شرعى و فقهى بهره‌ها مىگرفتند ، تا اينكه شيخ مفيد و شيخ طوسى با بهره‌گيرى از هر دو مكتب ، تعادلى ميان آن دو روش برقرار ساختند و اين خط و مسير ، سالها ادامه داشت ، ولى در قرن دهم رويكرد تازه‌اى به عقل و سخت‌گيرى در تمسّك به احاديث به وجود آمد كه پرچمدار اين نهضت محقّق اردبيلى بود . پس از وى ، صاحب مدارك ، صاحب معالم و محقّق سبزوارى نيز ، همين تفكّر را تقويت كردند . در چنين فضايى استرآبادى كه در حجاز و در محيط حديثى اقامت گزيده بود ، تفكّر حديثى و اخبارى بر وى سلطه افكند و با تصلّب در اخبار ، به نفى عقل‌گرايى پرداخت ؛ كه نتيجهء آن مخالفت با شيوهء اصوليين و عقل‌گرايان و ايجاد شيوه‌اى علمى در اخبارگرى شد . « 3 » برخى از فقهاى اخبارى : فقها و دانشمندان اخبارى كه پس از محمّد امين استرآبادى آمده‌اند ، در شدت و تعصّب متفاوت بوده‌اند . افكار و عقايد بسيارى از فقها و دانشمندان اخبارى با مرحوم استرآبادى تفاوت داشت ، در نهايت صاحب حدائق فقيهى اخبارى ولى در حد اعتدال و انصاف و محقّقى متتبّع بود و با همين اعتدال و انصافش ، در واقع سبب به پايان رسيدن عصر اخبارىگرى شد . به هر حال ، مهمترين فقهاى اخبارى عبارتند از : 1 . ملا محمّد تقى مجلسى ( م 1070 ) . ملا محمّد تقى مجلسى ( مجلسى اوّل ) مردى

--> ( 1 ) . ر . ك : امل الآمل ، ج 2 ، ص 281 . ( 2 ) . نسخه‌اى از اين كتاب در كتابخانه آية اللَّه مرعشى در شهر قم موجود است . وى اين كتاب را به زبان فارسى در مكّه مكرّمه نوشته است . ( 3 ) . ر . ك : فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام ، ج 1 ، ص 40 - 39 ( براى آگاهى از ديگر عللى كه براى پيدايش حركت اخبارىگرى گفته شد ، ر . ك : موسوعة طبقات الفقهاء ، مقدّمه ، جزء 2 ، ص 391 - 386 ) .