الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
68
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى )
اين جهت باشد كه « رقت » گاه به معناى ضعف و ناتوانى آمده ؛ يعنى آنها بهسبب سن زيادشان ناتوان و افتاده شدهاند و گاه به معناى نازكى آمده ، زيرا پوست بدن به هنگام پيرى نازك مىشود . احتمال سومى نيز داده شده كه منظور از « رقت » عواطف رقيق مردم نسبت به آنان به علت شدت كهولت باشد و جمع ميان اين احتمالات سه گانه نيز بعيد به نظر نمىرسد ، همانگونه كه در آيات قرآن جمع ميان تفاسير مختلف ممكن است . جملهء « لَا يَنْصِبُ لِلْمَسْأَلَةِ نَفْسَهُ » اگر اشاره به يتيمان و پيران هر دو باشد مفهومش اين است كه آنها حتى توان سؤال را براى رفع حاجاتشان ندارند و اگر تنها وصف پيران باشد اشاره به اين است كه آنها به واسطهء كبر سن سؤال و تقاضا را در شأن خود نمىدانند ، همانگونه كه در قرآن مجيد دربارهء گروهى از نيازمندان آمده است : « « يَحْسَبُهُمُ الْجاهِلُ أَغْنِياءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسيماهُمْ لا يَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحافاً » ؛ افراد ناآگاه هنگامى كه به چهرهء آنها مىنگرند گمان مىبرند از اغنيا هستند ؛ ولى تو با دقت در چهره آنان را مىشناسى ( و آثار فقر را در چهرهء آنان مىنگرى ) آنها هرگز چيزى با اصرار از مردم نمىطلبند » . « 1 » آنگاه امام عليه السلام در پايان اين بخش با اشاره به تمام دستورات گذشته كه دربارهء اقشار نيازمند جامعه بيان كرد مىفرمايد : « گرچه انجام اين امور ( دربارهء قشر محروم و نيازمند ) بر زمامداران سنگين است ، ولى اداى حق تمامش سنگين است » ؛ ( وَذَلِكَ عَلَى الْوُلَاةِ ثَقِيلٌ ، وَالْحَقُّ كُلُّهُ ثَقِيلٌ ) . اين تعبير كه تنها در اين مورد آمده شايد اشاره به اين باشد كه در كار نيازمندان و محرومان دقت زياد بايد كرد و همانگونه كه گفته شد ، دور و نزديك را بايد در نظر داشت و لحظهاى از كار آنها غافل نگشت . اين دقت با توجّه به كثرت نيازمندان در جوامع انسانى كار سنگينى است .
--> ( 1 ) . بقره ، آيهء 273