اسلام و نتيجهء زحمات پيغمبر اكرم ) ضربه‌هاى كوبنده‌اى از من به تو مىرسيد كه استخوانت را خُرد و گوشت تو را آب مىكرد و بدان كه شيطان از اينكه به كارهاى خوب بپردازى تو را باز داشته و به تو اجازه نمىدهد به اندرزهايى كه به سود توست گوش فرا دهى و سلام بر آنها كه شايستهء سلامند . شرح و تفسير خواب آشفته مىبينى ! اين سيزدهمين نامه‌اى است كه در نهج‌البلاغه از امام به معاويه نقل شده است و به اضافهء نامهء 75 كه بعدا خواهد آمد مجموعا چهارده نامه مىشود . تعبيرات اين نامه نشان مىدهد كه از آخرين نامه‌هاى امام به اوست مىفرمايد : « اما بعد ( از حمد و ثناى الهى ) من در اينكه مكرر به پاسخ نامه‌هاى تو پرداخته و گوش به آن فرا داده‌ام خود را سرزنش مىكنم و هوشيارى خود را تخطئه مىنمايم ( چرا كه سخنانم همچون ميخ آهنينى است كه در سنگ فرو نمىرود و يا همچون خطاب به ديوارها و اشياى بىجان و بىروح است ) » ؛ ( أَمَّا بَعْدُ ، فَإِنِّي عَلَى التَّرَدُّدِ « 1 » فِي جَوَابِكَ ، وَالِاسْتِمَاعِ إِلَى كِتَابِكَ ، لَمُوَهِّنٌ « 2 » رَأْيِي ، وَمُخَطِّئٌ فِرَاسَتِي ) . اين جمله شبيه تعبيرى است كه قرآن مجيد دربارهء نصايح پيغمبر به مشركان بيان كرده مىفرمايد : « « إِنَّكَ لا تُسْمِعُ الْمَوْتَى وَلا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعاءَ إِذا وَلَّوْا مُدْبِرينَ » ؛ مسلماً تو نمىتوانى صداى خود را به گوش مردگان برسانى و نه سخنت را به گوش كران كه روى برگردانند و دور شوند ! » . « 3 » طبيعى است هنگامى كه انگيزه‌هاى شيطانى و هوا و هوس وجود انسان را پر

--> ( 1 ) . « التَردُّد » گاه به معناى شك و ترديد است و گاه به معناى رفع و آمد و تكرار و در اينجا به قرائنى كه در كلام‌است معناى دوم اراده شده است ( 2 ) . « مُوَهِّنْ » از ريشهء « توهين » به معناى سست كردن آمده است ( 3 ) . نمل ، آيهء 80