الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
72
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى )
آنگاه امام عليه السّلام به ذكر دليلى براى لزوم تحصيل زاد و توشه جهت سفر آخرت ، پرداخته مىفرمايد : « زيرا گردنهء سخت و منزلگاههاى مخوف و هولناكى در پيش داريد كه بايد در آنها وارد شويد و نزد هريك توقّف كنيد ( و پاسخگوى اعمال خود باشيد ) » ؛ ( فإنّ أمامكم عقبة كؤودا « 1 » ، و منازل مخوفة مهولة « 2 » ، لابدّ من الورود عليها ، و الوقوف عندها ) . اين گردنه سخت و منزلگاههاى خوفناك ، اشاره به مرگ و منزلگاههاى آخرت است ، زيرا در روايتى امام صادق عليه السّلام مىفرمايد : « در قيامت پنجاه موقف است و هر موقفى به اندازهء هزار سال از سالهاى دنيا به طول مىانجامد ؛ إنّ في القيامة خمسين موقفا كلّ موقف كألف سنة ممّا تعدّون » « 3 » شبيه همين معنا به صورت مشروحترى از امير مؤمنان على عليه السّلام نقل شده است « 4 » و احتمالا در هر موقفى از اين مواقف يكى از اعمال واجبه مانند نماز و روزه و امر به معروف و نهى از منكر و يا گناهان كبيره مورد سؤال قرار مىگيرد كه صاحبان آنها بايد در شرايط سخت و هولانگيزى پاسخگو باشند . اگر از آنها به سلامت بگذرند راهى كانون رحمت خدا ، بهشتبرين مىشوند و گرنه گرفتار خواهند شد . به تعبير ديگر ، همانگونه كه مرحوم شيخ مفيد فرموده است : منظور از اين عقبات ( گردنهها ) اعمال واجب است كه هركدام تشبيه به گردنهاى شده است و همانگونه كه عبور از گردنهها سخت و طاقتفرساست ، جوابگويى از اين اعمال نيز دشوار است . قرآن مجيد در سورهء « بلد » مىفرمايد : « « فَلَا اقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ وَ ما أَدْراكَ مَا الْعَقَبَةُ فَكُّ رَقَبَةٍ أَوْ إِطْعامٌ فِي يَوْمٍ ذِي مَسْغَبَةٍ يَتِيماً ذا مَقْرَبَةٍ أَوْ مِسْكِيناً »
--> ( 1 ) . « كئود » از ريشهء « كأد » به معناى شدّت و صعوبت گرفته شده و عقبهء « كئود » ، گردنهء سخت و صعب العبور است . ( 2 ) . « مهولة » از ريشهء « هول » به معناى ترس است و « مهول » اسم مفعول ؛ يعنى خوفناك . ( 3 ) . بحار الانوار ، ج 7 ، ص 126 ، ح 3 . ( 4 ) . همان مدرك ، ص 111 ، ح 42 .