منحرف شده بود طريقش را نكوهش مىكردند و از هلاكت بر حذر مىداشتند ( آرى ! ) آنها چراغهاى روشن تاريكيها بودند و راهنمايان در برابر شبهات ! شرح و تفسير راهنمايان ره پويان راه حق نخست بايد به سراغ تفسير آيه سوره نور برويم تا بيانات پرمعناى امام عليه السّلام در شرح آن روشن‌تر شود . قرآن مجيد در سورهء نور آيهء 35 « اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ » از نور خداوند سخن مىگويد و با مثالى زيبا كه پر از نكات آموزنده است آن را شرح مىدهد و سپس در آيات بعد مىفرمايد : اين چراغ پر فروغ در خانه‌هايى قرار دارد كه خداوند آنها را از نفوذ شياطين در امان داشته است . و در ادامه مىافزايد : در اين خانهء نورانى مردان با شخصيتى هستند كه پيوسته خدا را ياد مىكنند ، نماز را بر پا مىدارند و زكات را ادا مىكنند و از روز قيامت بيمناكند . روشن است كه اين رجال در درجهء اوّل پيامبران و امامان معصوم‌اند و در درجهء بعد پويندگان مخلص راه آنان . با توجّه به اين اشارهء اجمالى به تفسير خطبه مىپردازيم ، امام عليه السّلام در بخش آغازين اين خطبه مىفرمايد : « خداوند سبحان و متعال ياد خويش را مايهء جلاى قلبها قرار داده كه بر اثر آن گوش ، پس از سنگينى ( بر اثر غفلت ) شنوا مىشود و چشم ، پس از كم سويى بينا مىگردد و از لجاجت و عناد ، به انقياد و اطاعت باز مىگردد ( و رام مىشود ) » ؛ ( إنّ اللّه سبحانه و تعالى جعل الذّكر « 1 » جلاء « 2 » للقلوب ،

--> ( 1 ) . « ذكر » به معناى يادآورى است و در اينجا منظور ذكر خداست كه بر سه گونه است : قلبى ، زبانى و عملى كه هنگام فراهم شدن اسباب معصيت به ياد خدا بيفتد و آن را ترك كند . گاه گفته مىشود كه ذكر هم ياد خدا را شامل مىشود و هم ياد قيامت ، نبوّت ، ولايت و آيات الهى را . ( 2 ) . « جلاء » به معناى صيقل زدن ، روشن ساختن و نورانى كردن است . به سرمه نيز جلاء گفته مىشود ، زيرا به چشم روشنى مىبخشد .