مىكند كه صلاح و فساد رعيت و زمامداران به هم گره خورده است و هردو در يكديگر اثر متقابل دارند . زمامداران فاسد رعايا را به فساد مىكشانند و رعاياى صالح حكومت را مجبور به پذيرش حق و عدالت مىكنند و اگر هردو صالح باشند بهترين شرايط براى پيروزى و پيشرفت جامعه فراهم مىگردد . آنگاه در ادامه به شرح آثار منفى و مثبتى كه بر اداى حق والى نسبت به رعيت و حق رعيت نسبت به والى و عدم اداى آنها مترتب مىشود پرداخته و با عبارات روشن و گويايى اين آثار را يك به يك مىشمارد ، مىفرمايد : « هرگاه رعيت حق والى را ادا كند و والى حق رعيت را بپردازد ، حق در ميان آنها قوى و نيرومند خواهد شد ، مسيرهاى دين خالى از انحراف مىگردد ، نشانه‌هاى عدالت استوار مىشود و سنّتها در مجراى صحيح خويش به كار مىافتد و به اين ترتيب زمان رو به صلاح مىرود و مردم به بقاى دولت اميدوار و دشمنان مأيوس خواهند شد » ؛ ( فإذا أدّت الرّعيّة إلى الوالي حقّه ، و أدّى الوالي إليها حقّها عزّ الحقّ بينهم ، و قامت مناهج الدّين ، و اعتدلت معالم العدل ، و جرت على أذلالها « 1 » السّنن ، فصلح بذلك الزّمان ، و طمع في بقاء الدّولة ، و يئست مطامع الأعداء ) . امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه ، هفت اثر مهم براى وظيفه‌شناسى و اداى حق متقابل والى و رعيت بيان فرموده كه نخستين آنها عزّت و قدرت است و ديگرى هموار شدن مسيرهاى دين و كم‌رنگ شدن بدعتهاست . سومين اثر برافراشته شدن پرچم عدالت در كشور اسلامى و چهارم احياى سنّتهاست . پنجم . كه نتيجهء آنهاست اصلاح محيط جامعه و ششم اميدوارى به بقا و دوام حكومت و هفتم مأيوس شدن دشمنان است . اين امر در عصر رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله به خوبى آشكار شد . پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله

--> ( 1 ) . « اذلال » جمع « ذلّ » بر وزن « ظلّ » به معناى جاده محكم و صاف است كه بر اثر كثرت عبور و مرور كاملا كوبيده شده باشد ، ريشهء اصلى آن همان « ذلّت » است گويى چنين جاده‌اى در زير دست و پا كاملا خوار شده است .