للأرض عمادا ، و أرّزها « 1 » فيها أوتادا ، فسكنت على حركتها من أن تميد « 2 » بأهلها ، أو تسيخ « 3 » بحملها ، أو تزول عن مواضعها ) . چگونه كوهها به زمين آرامش مىدهند و جلوى لرزشها را مىگيرند ؟ پاسخ اين سؤال باتوجّه به يك نكته روشن است و آن اينكه هستهء درون زمين مواد مذاب و گازهاست كه پيوسته به قشر بيرونى فشار مىآورد و گاه به صورت آتش‌فشانها ظاهر مىشود ؛ ولى كوهها با آن ريشه‌هاى محكم و به هم پيوسته‌اى كه دارند اين فشارها را تحمّل مىكنند و از لرزشهاى پىدرپى باز مىدارند و مايهء آرامش قشر جامد زمين مىشوند . افزون براين ، كوهها در برابر فشار بيرونى كه برخاسته از جاذبهء ماه و خورشيد و جزر و مدّ حاصل از آن است عامل مؤثّرى براى آرامش زمين محسوب مىشوند . از طرف ديگر پناهگاهى هستند در برابر طوفانهايى كه همواره بر سطح زمين مىوزد و ممكن است زندگى انسانها را دستخوش تزلزل سازد . براى توضيح بيشتر دربارهء اسرار آفرينش كوهها و نقش آنها در پيشگيرى از تزلزل پوستهء جامد زمين به جلد چهارم همين كتاب صفحهء 149 ذيل خطبهء 91 مراجعه فرماييد . در ضمن جملهء « فسكنت على حركتها . . . » ( با توجّه به تعبير به « على » ) به خوبى نشان مىدهد كه امام اشارهء روشنى به حركت زمين در آن عصر و زمان فرموده كه همهء علماى هيئت در آن عصر ، زمين را ساكن مىپنداشتند ، زيرا مىفرمايد : در عين اينكه زمين حركت دارد آرام است و اهل خود را مضطرب و متزلزل نمىسازد .

--> ( 1 ) . « ارّز » از ريشهء « رزّ » بر وزن « حظّ » به معناى فروبردن است . ( 2 ) . « تميد » از ريشهء « ميد » بر وزن « صيد » به معناى حركت و لرزش و اضطراب است . ( 3 ) . « تسيخ » از « سوخ » است كه در همين بخش از خطبه تفسير شد .