2 . منافقان بعد از رسول خدا بعد از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله ميدان براى فعاليت گسترده‌تر منافقان گشوده شد و به گفتهء ابن ابى الحديد با انقطاع وحى و رحلت پيامبر اكرم ، كسى نبود كه آنها را توبيخ كند و مردم را به پرهيز از آنان فراخواند ، گاه با شدّت و گاه با ملايمت ضربه بر پيكرشان وارد سازد . « 1 » از سوى ديگر فتح بلاد و كثرت غنائم ، بسيارى از مسلمانان را به خود مشغول كرد و از توطئه‌هاى منافقان غافل ساخت به خصوص اينكه در دوران خلفا بسيارى از منافقان در پستهاى حساس مناطق اسلامى ، جاى گرفتند . يكى از توطئه‌هاى خطرناك منافقان براى ضربه زدن به اسلام از يك سو و تقرّب به خلفا از سوى ديگر ، جعل احاديث مطابق ميل سران حكومت بود و اين مطلب در زمان معاويه به اوج خود رسيد . داستان آن در بسيارى از كتابها آمده است كه معاويه حتى با بعضى از صحابه قرار و مدار مىگذاشت كه اگر فلان حديث را جعل كنيد فلان مبلغ كلان به شما داده خواهد شد . منافقان گاه احاديث پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله را تحريف كرده و به كلّى تغيير مضمون مىدادند ؛ مانند حديثى كه از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله نقل شده كه فرمود : « إذا رأيتم معاوية يخطب على منبري فاقتلوه ؛ هنگامى كه معاويه را بر منبر من ببينيد كه خطبه مىخواند او را به قتل برسانيد » . « 2 » حسن بصرى مىگويد : ابو سعيد خدرى مىگفت : « فلم نفعل و لم نفلح ؛ ما دستور پيامبر را اجرا نكرديم و رستگار نشديم » ولى منافقان كذّاب حديث را به اين صورت تحريف كردند كه پيامبر فرمود : « إذا رأيتم معاوية يخطب على منبري فاقبلوه فإنّه أمين مأمون ؛ هرگاه ديديد معاويه بر منبر من خطبه مىخواند از او پذيرا شويد ، زيرا از هر نظر امين است » . « 3 »

--> ( 1 ) . شرح نهج البلاغهء ابن ابى الحديد ، ج 11 ، ص 41 . ( 2 ) . همان مدرك ، ج 15 ، ص 176 . ( 3 ) . شرح نهج البلاغهء مرحوم تسترى ، ج 7 ، ص 212 و تاريخ بغداد ، ج 1 ، ص 275 . خطيب بغدادى بعد از نقل -