از كشته شدن « عثمان » اعلام حمايت عجيب و فراگير از سوى مردم نسبت به آن شد ، حمايتى كه حتّى در هيچ يك از نظامهاى دموكراسى به هنگام اخذ آرا ، چنان حمايتى از كسى ديده نشده است و تنها نمونهء آن در عصر پيامبر ( ص ) در بيعتهايى همچون « بيعت شجره » ديده مىشود ، اين بيعت از شناختى كه مردم از روحيّات على ( ع ) و مقام علم و تقوا و زهد و مديريت او داشتند سرچشمه مىگرفت و زد و بندهاى سياسى مطلقا در آن وجود نداشت و چنان پرجوش بود كه حتّى توطئه‌گران سياسى كه « على » ( ع ) را براى وصول به مقاصد خود عنصرى نامطلوب مىدانستند ، در عمل انجام شده واقع گشتند و پيش از اين كه تصميمى بگيرند كار از كار گذشته بود ، و اگر مردم را به حال خود رها مىكردند جامعه‌اى آزاد ، آباد و مملوّ از عدل و داد ، آن چنان كه قرآن مجيد طراحى كرده است به وجود مىآمد . ولى چنان كه خواهيم ديد ، همان توطئه‌گران و ريزه‌خواران خوان عثمانى و غارتگران بيت‌المال و هوس بازان ميدان سياست ، تدريجا به تحريك مردم پرداختند و احساسات مذهبى آنها را بازيچهء مقاصد سياسى خود ساختند و در ميدان « جمل ، صفّين و نهروان » شكافهاى عميقى بر پيكر اسلام وارد ساختند . 2 - سرچشمهء انحرافات اجتماعى امام ( ع ) در جمله‌هاى بالا عامل اصلى انحراف از حق را در عصر خودش ( و طبعا در همهء اعصار ) « حبّ دنيا و دلباختگى در برابر زرق و برق آن » مىشمرد و ريشهء جنگهاى خونين « جمل » و « صفّين » و « نهروان » را در اين موضوع مىداند و بر آيهء شريفهء قرآن تأكيد مىورزد كه سراى آخرت ، تنها از آن كسانى است كه ارادهء برترىجويى و فساد در زمين را ندارند . اين چند جملهء كوتاه ، واقعيّت بسيار مهمّى را بازگو مىكند كه بازتاب آن را در سراسر تاريخ بشر مشاهده مىكنيم . همه جا برترىجويى ريشهء جنگها و