نزاعهاى خونين را تشكيل مىدهد ، هواپرستى و علاقهء به فساد در زمين عامل اصلى نابسامانيهاست و به همين دليل تا با اين خوهاى شيطانى ، مبارزهء فرهنگى نشود و ايمان و اعتقاد راسخ ، سدّى در برابر آن ايجاد نكند ، ما هميشه شاهد جنگهاى خونين و بىعدالتىها و نابسامانىها در جامعهء بشرى خواهيم بود و حتّى كسانى را خواهيم ديد كه تمام ارزشهاى انسانى و مفاهيم اخلاقى و عناوينى همچون آزادى ، حقوق بشر و غير آن را دست‌مايهء خود براى وصول به اين اهداف قرار مىدهند . جالب اين كه امام ( ع ) از گروهى سخن مىگويد كه اعتقادشان با عملشان در تضادّ است ، ظاهرا مسلمانند و آيات قرآن و از جمله آيهء « تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ » را شنيده‌اند و به آن ايمان دارند ولى انگيزه‌هاى نيرومند دنيا پرستى و طوفان هوا و هوس و دلبستگى فوق العاده به زرق و برق دنيا ، اساس ايمان و عقيدهء آنها را تكان مىدهد و چنان سيلاب عظيمى در درونشان ايجاد مىكند كه سدّ ضعيف ايمانشان را در هم مىشكند و با خود مىبرد و اين سرنوشت تمام كسانى است كه از ايمانى سست و هوا و هوسى نيرومند برخوردار باشند . 3 - اشاره‌اى به جنگهاى سه گانهء عصر على ( ع ) در خطبهء بالا اشارهء كوتاه و پرمعنايى به جنگهاى « جمل » و « صفين » و « نهروان » كه گردانندگان آنها تحت عنوان « ناكثين » و « قاسطين » و « مارقين » معرّفى شده بودند آمده است به همين دليل ضرورت دارد اشارهء گذرايى به جنگهاى سه گانهء بالا داشته باشيم . الف - جنگ جمل حدود سه ماه بيشتر از بيعت با امير مؤمنان « على » ( ع ) نگذشته بود كه تحمّل عدالت آن حضرت بر گروهى از مستكبران ، سخت و ناگوار آمد و مخالفتها از