شرح و تفسير امام ( ع ) در اين بخش از خطبه اشاره به دوران خلافت خويش - مخصوصا هنگام بيعت - مىكند كه چگونه مردم با ازدحام عجيب و بىنظيرى براى بيعت كردن به سوى آن حضرت روى مىآوردند ، بيعتى پر شور كه در تاريخ اسلام نظير و شبيه نداشت ، ولى بعدا كه در برابر حق و عدالت قرار گرفتند ، گروه زيادى نتوانستند آن را تحمّل كنند و راه مخالفت را پيش گرفته و آتش جنگهاى « جمل ، صفّين و نهروان » را روشن ساختند ، شكاف در صفوف مسلمين ايجاد كردند و از به ثمر رسيدن تلاشها و كوششهاى امام ( ع ) در پيش برد و تكامل جامعهء اسلامى مانع شدند . نخست در ترسيم چگونگى هجوم مردم براى بيعت مىفرمايد : « چيزى مرا نگران نساخت جز اين كه ديدم ناگهان مردم همچون يالهاى پر پشت و انبوه كفتار به سوى من روى آوردند و از هر سو گروه گروه به طرف من آمدند » ( فما راعني « 1 » الّا و النّاس كعرف « 2 » الضّبع « 3 » الىّ ينثالون « 4 » علىّ من كلّ جانب ) . تعبير به « عرف الضّبع » ( يال كفتار ) اشاره به ازدحام فوق العادهء مردم و پشت

--> ( 1 ) « راعنى » از مادهء « روع » بر وزن « نوع » در اصل به معناى ترس و وحشت و نگرانى است و گاه به معناى شگفت‌زدگى نيز آمده است . ( 2 ) « عرف » در اصل به معناى چيزهايى است كه پشت سر هم قرار گرفته و به صورت انبوه در آمده است به همين دليل به يال حيوان اطلاق مىشود زيرا موهاى انبوه و پر پشتى را تشكيل مىدهد . ( 3 ) « ضبع » به گفتهء « مقاييس » سه معنى دارد : نخست حيوان معروف ( كفتار ) و ديگر عضوى از اعضاى انسان ( بازو ) و سوّم يكى از اوصاف شتر مادّه است و گاه اين كلمه كنايه از سالهاى قحطى است كه چون كفتار به انسانها حمله‌ور مىشود . ( 4 ) « ينثالون » از مادهء « ثول » ( بر وزن قول ) در اصل به معنى انبوه زنبوران عسل است هنگامى كه جمع مىشوند و رفت و آمد مىكنند سپس به معنى هر اجتماع انبوهى كه توأم با شور و رفت و آمد باشد به كار رفته است ( مقاييس اللغة ، صحاح و لسان العرب ) .