كرديم . « 1 » بسيارى از مورّخان روز قتل او را 18 ذى الحجهء سال 35 يا 36 هجرى ذكر كرده‌اند و عجب اين كه به گفتهء كامل و مورّخان ديگر ، بدن « عثمان » سه روز روى زمين مانده بود و كسى او را دفن نكرد و اين نشانهء نهايت خشم مردم بر اوست . سرانجام با وساطت « على » ( ع ) تصميم به دفن او گرفته شد ، ولى جمعى از مردم مانع از نماز بر او و حتّى مانع از دفن او در « بقيع » شدند . گروهى بر سر راه نشسته بودند و تابوت او را سنگباران نمودند ، « على » ( ع ) مانع شد ، بالاخره بر جنازهء او نماز خواندند و در محلى به نام « حشّ كوكب » در بيرون بقيع دفن شد كه بعدا در زمان « معاويه » براى رفع اهانت ، دستور داد آن محل را جزء « بقيع » قرار دهند . « 2 » اينها همه به خوبى نشان مىدهد كه مردم تا چه حد از او و حكومتش خشمگين و ناراحت بودند و تفسير روشنى است بر آنچه امام در جمله‌هاى كوتاه اين خطبه ( خطبه شقشقيّه ) بيان فرموده است ، آنها كه تعبيرات امام ( ع ) را در اين خطبه تند مىپندارند ، از ماجراى زندگى « عثمان » و پايان كار او و عكس العمل مسلمانان در برابرش آگاهى كافى ندارند و گرنه تصديق مىكردند كه اين تعبيرات در برابر آنچه روى داده است بسيار ملايم است . 5 - آيا همهء صحابه راه پيامبر ( ص ) را پيمودند ؟ ! معروف در ميان برادران اهل سنّت اين است كه صحابهء رسول خدا - بدون استثنا - داراى قداست و مقام عدالت بودند و هيچ يك از آنها هيچ كارى بر خلافت دستور خدا و كتاب و سنّت انجام ندادند ، در حالى كه شيعه و پيروان اهل بيت - عليهم السلام - معتقدند : « بايد صحابه را از يكديگر جدا ساخت و در بارهء هر كدام

--> ( 1 ) شرح نهج البلاغهء ابن ابى الحديد ، جلد 2 ، صفحهء 129 تا 158 . ( 2 ) كامل ابن اثير ، جلد 3 ، صفحهء 180 .