كه او از بيت المال بخشيد بالغ بر « يك صد و بيست و شش ميليون و هفتصد و هفتاد هزار » درهم مىداند . از آن عجيب‌تر ارقام دينارهايى است كه به بستگان و نزديكانش بخشيد . به « مروان حكم » پانصد هزار دينار به « يعلى بن اميّه » پانصد هزار دينار و به « عبد الرحمن بن عوف » دو ميليون و پانصد و شصت هزار دينار و جمع اين حاتم بخشىها را بالغ بر « چهار ميليون و سيصد و ده هزار دينار » مىداند . « 1 » اينجاست كه معناى « يخصمون مال اللّه خضمة الابل نبتة الرّبيع » به خوبى روشن مىشود . بديهى است اين وضع نمىتوانست براى مدّت طولانى ادامه يابد و مسلمانان آگاه و حتّى ناآگاهان ، چنين شرايطى را تحمّل نمىكردند و لذا طولى نكشيد كه شورشها بر ضدّ « عثمان » شروع شد و سرانجام به قتل او منتهى گشت و او را در برابر چشم مردم كشتند ، بىآن كه توده‌هاى مردم به يارى او برخيزند و اين همان است كه امام ( ع ) در پايان اين فراز به آن اشاره كرده مىفرمايد : « عاقبت بافته‌هاى او ( براى استحكام خلافت ) پنبه شد و كردارش ، كارش را تباه كرد و ثروت‌اندوزى و شكم‌خوارگى به نابوديش منتهى شد » ( الى ان انتكث « 2 » عليه فتله « 3 » ، و اجهز « 4 » عليه عمله ، و كبت « 5 » به بطنته « 6 » ) .

--> ( 1 ) الغدير ، جلد هشتم ، صفحهء 286 . ( 2 ) « انتكث » از مادهء « نكث » ( بر وزن عكس ) به معنى شكستن و واتابيدن است و لذا به شكستن پيمان ، نكث عهد گفته مىشود . ( 3 ) « فتل » به معنى پيچيدن و تابيدن است و مفتول و فتيله نيز از همين باب است . ( 4 ) « اجهز » از مادهء « اجهاز » هنگامى كه در مورد مجروح به كار رود مفهومش اين است كه مرگ او را تسريع كنند و هر چه زودتر كار او را تمام نمايند . ( 5 ) « كبت » از مادهء « كبو » ( بر وزن كبك ) به معنى سقوط كردن و يا افتادن به صورت است و در مواردى كه دست و پاى حيوان مىپيچد و به رو مىافتد به كار مىرود . ( 6 ) « بطنته » از مادهء « بطن » به معناى پر كردن شكم از طعام و يا پرخورى است .