از سوى ديگر وجود شيطان مايهء آزمايش بزرگى براى انسانها و به تعبير ديگر سبب تكامل افراد با ايمان مىشود زيرا وجود اين دشمن نيرومند براى مؤمنان آگاه و كسانى كه مىخواهند راه حق را بپويند نه تنها زيان‌بخش نيست بلكه وسيلهء پيشرفت و تكامل است ، زيرا مىدانيم پيشرفتها و تكاملها معمولا در ميان تضادها صورت مىگيرد و هنگامى كه انسان در مقابل دشمن نيرومندى قرار مىگيرد ، تمام نيرو و توان و نبوغ خود را بسيج مىكند و به تعبير ديگر وجود اين دشمن نيرومند سبب تحرّك و جنبش هر چه بيشتر مىگردد و در نتيجه ترقّى و تكامل حاصل مىشود . امّا كسانى كه بيمار دل و سركش و آلوده و گنهكارند ، بر انحراف و بدبختيشان افزوده مىشود و آنها در حقيقت مستحق چنين سرنوشتى هستند ! « لِيَجْعَلَ ما يُلْقِي الشَّيْطانُ فِتْنَةً لِلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْقاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ » ، هدف اين بود كه خداوند القاى شيطان را آزمايشى قرار دهد براى آنها كه در دلهايشان بيمارى است و آنها كه سنگدلند » . « وَ لِيَعْلَمَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَيُؤْمِنُوا بِهِ فَتُخْبِتَ لَهُ قُلُوبُهُمْ » ، و نيز هدف اين بود كه آگاهان بدانند ، اين حقّى است از سوى پروردگارت و در نتيجه به آن ايمان بياورند و دلهايشان در برابر آن ، خاضع گردد » . « 1 » سؤال 3 : چگونه شيطان خود را برتر از آدم مىشمرد و بر حكمت خداوند معترض بود ؟ ! در پاسخ بايد گفت خودخواهى و غرور ، حجاب ضخيمى است كه شخص را از ديدن واقعيّات باز مىدارد ، آن گونه كه ابليس را بازداشت . او نه تنها در مقام عصيان و گناه و نافرمانى بر آمد ، بلكه به حكمت پروردگار خرده گرفت كه چرا موجود شريفى همچون من را كه از آتش آفريده شده‌ام دستور به سجده در برابر موجود

--> ( 1 ) سورهء حج ، آيات 53 و 54 .