« الْمَعْلُومِ » . « 1 » در اين كه منظور از « يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ » چيست در ميان مفسّران قرآن و نهج البلاغه گفتگوست . بعضى گفته‌اند : منظور پايان جهان و برچيده شدن دوران تكليف است ( در اين صورت تنها با مقدارى از درخواست ابليس موافقت شده زيرا او درخواست حيات تا روز قيامت داشت ولى تا پايان دنيا موافقت شد ) . احتمال ديگر اين كه منظور زمان معيّنى است كه پايان عمر ابليس است و تنها خدا مىداند و جز او از آن آگاه نيست ، چرا كه اگر آن زمان را آشكار مىساخت ابليس تشويق به گناه و سركشى بيشتر مىشد . بعضى نيز احتمال داده‌اند كه منظور روز قيامت است ، زيرا تعبير به يوم معلوم در آيهء پنجاه سورهء واقعه در بارهء روز قيامت است كه مىفرمايد : « قُلْ إِنَّ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ لَمَجْمُوعُونَ إِلى مِيقاتِ يَوْمٍ مَعْلُومٍ » . ولى اين احتمال بسيار بعيد به نظر مىرسد زيرا بنا بر اين تفسير ، با تمام خواستهء او موافقت شده ، در حالى كه ظاهر آيات قرآن اين است كه با درخواست او به طور كامل موافقت نشده است ، اضافه بر اين در آيهء مورد بحث « يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ » است و در سورهء واقعه « يوم معلوم » مىباشد و اين دو با هم متفاوت است ، بنا بر اين تفسير صحيح يكى از دو تفسير اوّل و دوّم است . در حديثى نيز آمده است كه منظور از « يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ » زمان قيام حضرت مهدى - عج - است كه به عمر ابليس پايان داده مىشود . « 2 » البته اين سبب نخواهد شد كه عوامل گناه بكلّى از جهان ريشه‌كن شود و

--> ( 1 ) اشاره به آيهء 37 و 38 ، سورهء حجر . متن آيه چنين است : « قالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ إِلى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ » . ( 2 ) تفسير نور الثّقلين ، جلد 3 ، صفحهء 14 ، حديث 46 .