الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
155
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى )
كه تسبيح كنندگان ، همان گروههاى قبل هستند و از بعضى از روايات مىتوان كلام آنها را تأييد كرد . زيرا در روايتى آمده است كه از پيغمبر اكرم ( ص ) سؤال كردند نماز ملائكه چگونه است ؟ پيامبر سخنى نگفت تا اين كه جبرئيل نازل شد و به حضرت گفت : « أنّ اهل السّماء الدّنيا سجود الى يوم القيامة يقولون سبحان ذى الملك و الملكوت و اهل السّماء الثّانية ركوع الى يوم القيامة يقولون سبحان ذى العزّة و الجبروت و اهل السّماء الثّالثة قيام الى يوم القيامة يقولون سبحان الحىّ الّذى لا يموت ، اهل آسمان اوّل تا روز قيامت در سجدهاند و پيوسته مىگويند پاك و منزّه است كسى كه صاحب ملك و ملكوت است و اهل آسمان دوّم تا روز قيامت همواره در ركوعند و مىگويند پاك و منزّه است خدايى كه صاحب عزّت و جبروت است و اهل آسمان سوّم پيوسته تا قيامت در حال قيامند و مىگويند پاك و منزّه است خداوندى كه زنده است و نمىميرد » ) . « 1 » در اين كه آيا منظور از سجود و ركوع و قيام ، اعمالى همچون سجود و ركوع و قيام ماست يا اشاره به مراحل خضوع و عبادت فرشتگان بر حسب مراتب و مقامات آنها ، گفتگوست . اگر فرشتگان را داراى جسم ( جسم لطيف ) بدانيم و صاحب دست و پا و صورت و پيشانى ، معناى اوّل مناسبتر است و اگر جسمى براى آنها قائل نباشيم ، يا آنها را داراى جسم بدانيم ، نه جسمى همانند ما ، معناى دوّم مناسبتر خواهد بود . ( در بحث نكات در اين زمينه سخن خواهيم گفت . ) به هر حال كار اين مجموعه ، همگى عبادت و تسبيح و تقديس خداوند بزرگ است گويى غير از آن ، كارى ندارند و جز به عبادت عشق نمىورزند . در واقع آنها از نشانههاى عظمت خداوند و بزرگى مقام او و عدم نياز او به عبادت عبادت كنندگان مىباشند و به تعبير ديگر فلسفهء خلقت آنان احتمالا آن است كه انسانها به عبادت خويش مغرور نشوند و بدانند كه اگر به فرض محال او نياز به
--> ( 1 ) بحار الانوار ، جلد 59 ، صفحهء 198 .