الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
154
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى )
« و گروهى كه پيوسته در حال قيامند و هرگز از اين حالت جدا نمىشوند » ( و صافّون « 1 » لا يتزايلون ) . بعضى « صافّون » را در اين جا به معنى « صف كشيده براى عبادت » گرفتهاند و برخى به معنى بال و پرها در آسمان گشوده ( به قرينهء تعبيرى كه در قرآن در مورد پرندگان آمده است كه مىفرمايد : « أَ وَ لَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ فَوْقَهُمْ صافَّاتٍ » ، آيا آنها پرندگان را در بالاى سر خود نديدند كه بالهاى خود را گشودهاند » ) . « 2 » اين احتمال نيز وجود دارد كه منظور ، ايستادن در صفوف منظّم و آمادهء اطاعت فرمان و انجام اوامر بودن است . ولى احتمال اوّل با جملههاى قبل و بعد ، تناسب بيشترى دارد ، در واقع همان گونه كه عبادتهاى ما داراى سه حالت عمده است قيام و ركوع و سجود ، آنها نيز هر گروهى غرق در يكى از اين سه عبادتند . تعبير به « صافّون » يا اشاره به صفوف منظّم ملائكه است و يا قيام منظم هر كدام . درست همان گونه كه در خطبهء همّام در بارهء متقين آمده است كه مىفرمايد : « شبها بر پا ايستادهاند و پاهاى خود را در كنار هم قرار دادهاند و مشغول قرائت قرآن هستند » ( امّا اللّيل فصافّون اقدامهم تالين لاجزاء القرآن ) . « 3 » « و گروه ديگرى كه پيوسته در حال تسبيح خدا هستند و هرگز خسته نمىشوند » ( و مسبّحون لا يسأمون ) . ظاهر اين جمله اين است كه آنها گروه ديگرى غير از سه گروهى كه در سجود و ركوع و قيامند ، مىباشند ( هر چند بعضى از مفسّران نهج البلاغه احتمال دادهاند
--> ( 1 ) « صافّون » جمع « صافّ » ( بر وزن حادّ ) از مادّهء « صفّ » به معناى مساوات است و در اصل از « صفصف » كه به معناى زمين صاف است ، گرفته شده است . ( 2 ) سورهء ملك ، آيهء 19 . ( 3 ) نهج البلاغه ، خطبهء 193 .