الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
153
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى )
از اين تعبير به خوبى استفاده مىشود كه در ميان آسمانها فاصلههايى وجود دارد كه در آغاز به هم پيوسته بودند و سپس از هم باز شدند و اين درست بر خلاف چيزى است كه هيأت « بطلميوس » مىگفت كه آسمانها ، همچون طبقات پوست پياز روى هم قرار گرفتهاند و هيچ فاصلهاى در ميان آنها نيست . سپس امام ( ع ) مىافزايد : « خداوند اين فاصلهها را مملو از انواع فرشتگان ساخت » ( فملأهنّ اطوارا « 1 » من ملائكته ) . « 2 » در خطبهء « اشباح » ( خطبهء 91 ) نيز مىخوانيم : « و ملا بهم فروج فجاجها و حشا بهم فتوق اجوائها ، به وسيلهء آنها ( فرشتگان ) تمام فاصلههاى آسمانها را پر كرد و فاصلهء جوّشان را از آنان مالامال ساخت » . در جملهء ديگرى از همان خطبه مىخوانيم : « و ليس فى اطباق السّماء موضع اهاب الّا و عليه ملك ساجد او ساع حافد ، در تمام آسمانها به اندازهء جاى پوست چهارپايى نتوان يافت ، جز اين كه فرشتهاى بر آن به سجده افتاده يا تلاشگرى سريع ، مشغول كار است » . آن گاه به ميان اقسام و اصناف ، يا به تعبير ديگر اطوار فرشتگان پرداخته آنها را به چهار گروه تقسيم مىفرمايد : نخست به فرشتگانى كه كارشان عبادت است اشاره مىكند و آنها را نيز به چند گروه تقسيم مىكند : « گروهى كه پيوسته در حال سجدهاند و ركوع نمىكنند » ( منهم سجود « 3 » لا يركعون ) . « و گروهى كه همواره در ركوعند و قيام نمىكنند » ( و ركوع لا ينتصبون ) .
--> ( 1 ) « أطوار » جمع « طور » ( بر وزن قول ) به معناى صنف و نيز به معناى حد و حالت آمده است . ( 2 ) درست است كه ظاهر عبارت اين است كه ضمير « هنّ » به آسمانها باز مىگردد ، ولى به قرينهء « ثمّ فتق . . . » و فاء تفريع در « فملاهنّ » منظور فواصل ميان آسمانهاست . ( 3 ) « سجود » جمع « ساجد » ( سجده كننده ) همان گونه كه « ركوع » جمع « راكع » ( ركوع كننده ) است .