ولى به هر حال همان گونه كه در بالا گفته شد ، هدف اين است كه انطباق تعبيرات اين خطبه را با فرضيه‌هاى موجود در بارهء پيدايش جهان روشن سازيم ، نه يك قضاوت و داورى قطعى در اين باره . 2 - چگونگى پيدايش جهان از مسائل بسيار پيچيده‌اى كه دانشمندان و متفكّران با آن رو به رو هستند ، مسألهء چگونگى پيدايش اين جهان است . مسأله‌اى كه به ميلياردها سال قبل باز مىگردد و شايد در انديشهء هيچ انسانى نگنجد . به همين دليل دانشمندان بزرگ با تمام فرضيه‌هايى كه در اين باره اظهار داشته‌اند و مطالعات طاقت‌فرسايى كه به خاطر اين مسأله انجام داده‌اند ، به جايى نرسيدند و همگى در برابر آن اظهار عجز مىكنند . ولى روح كنجكاو بشر به او اجازه نمىدهد كه خاموش بنشيند و در اين باره سخنى نگويد . در واقع زبان حال دانشمندان اين است كه اگر چه ما از رسيدن به كنه اين موضوع عاجز و ناتوانيم ، ولى مايل هستيم ، شبحى از آن را در ذهن خود ترسيم كرده ، روح تشنه و كنجكاو خود را كمى سيراب كنيم . در آيات قرآن و روايات اسلامى نيز تنها اشارات فشرده‌اى نسبت به اين مسأله ديده مىشود كه آن هم جز شبح نيمه روشنى در ذهن ترسيم نمىكند و طبيعت مسأله نيز چنين ايجاب مىكند . به هر حال آنچه در اين خطبهء شريفه در بارهء پيدايش جهان آمده است ، هماهنگ است با آنچه در خطبهء 211 مىخوانيم كه مىفرمايد : « و كان من اقتدار جبروته و بديع لطائف صنعته ان جعل من ماء البحر الزّاخر المتراكم المتقاصف يبسا جامدا ثمّ فطر منه اطباقا ففتقها سبع سموات ، بعد ارتتاقها ، از قدرت و جبروت و لطايف صنعت بديع خداوند اين بود كه از آب درياى پر امواج و متراكم