و متلاطم كه از امواجش سخت به هم مىخوردند ، موجود جامدى آفريد و سپس طبقاتى از آن خلق كرد و بعد از پيوستگى ، آنها را از هم گشود و هفت آسمان را به وجود آورد » . در روايات اسلامى نيز بحثهاى فراوانى در اين زمينه ديده مىشود و غالب روايات با آنچه در اين خطبهء نهج البلاغه آمده هماهنگ است با اين تفاوت كه در بسيارى از آنها آمده است ، نخست كفهايى بر روى آن آب پيدا شد و از آن كفها بخار يا دودى برخاست و آسمانها را به وجود آورد . « 1 » ولى همان گونه كه گفته شد اين تعبيرات منافاتى با هم ندارند . چرا كه مادّهء نخستين به احتمال قوى گاز فشردهء مايع گونى بوده و تعبيراتى مانند آب و بخار و دخان ( دود ) در مورد مراحل مختلف آن صادق بوده است . اين نكته نيز قابل توجّه است كه تضادّى ميان رواياتى كه مىگويد ، اوّلين چيزى كه خدا آفريد آب بود يا اين كه نخستين چيزى كه خداوند آفريد نور پيامبر ( ص ) يا عقل بوده است ، وجود ندارد . زيرا بعضى از اين روايات ناظر به خلقت عالم مادّه و بعضى ناظر به خلقت عالم مجرّدات و ارواح است . از آنچه در بالا گفته شد ، روشن مىشود كه هيچ منافاتى بين اين روايات و آنچه در آيهء 11 سورهء « فصّلت » در قرآن مجيد آمده كه مىفرمايد : « ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ وَ هِيَ دُخانٌ » ، سپس به آسمانها پرداخت در حالى كه دود بودند » نيز وجود ندارد . 3 - فرضيه‌هاى موجود در عصر نزول قرآن در بارهء پيدايش جهان از نكات جالب اين كه در محيط نزول قرآن - يا به تعبير صحيح‌تر در عصرى كه قرآن نازل شد - در بارهء پيدايش جهان دو نظريّه معروف وجود داشت : يكى

--> ( 1 ) براى آگاهى بيشتر از اين روايات مىتوانيد به جلدهاى 3 ، 10 و 57 بحار الانوار ( چاپ بيروت ) مراجعه نماييد . بيشتر اين احاديث در جلد 57 مىباشد .