« و اطراف آن را از هم باز نمود » ( و شقّ « 1 » الارجاء « 2 » ) . « و نيز طبقات فضا و هوا را به وجود آورد » ( و سكائك « 3 » الهواء « 4 » ) . در قسمت اوّل ، اشاره به گشودن فضا و در قسمت دوّم ، ايجاد اطراف و جوانب آن و در قسمت سوّم ، اشاره به طبقات آن شده است . تمام اين جمله‌ها نشان مىدهد كه نخستين آفرينش در جهان مادّه ، آفرينش فضاى جهان بوده است ، فضايى كه استعداد پذيرش كرات آسمانى و منظومه‌ها و كهكشانها را داشته باشد . درست همانند صفحهء كاغذ وسيعى كه نقّاش چيره‌دست ، قبلا براى كشيدن نقش آماده مىكند . از اين جا روشن مىشود ، كلمهء « ثمّ » در اين جا به معنى ترتيب تكوينى

--> ( 1 ) « شقّ » به معناى شكاف در چيزى است و از همين رو به اختلافاتى كه در ميان جمعيّت واقع مىشود و آنها را از هم جدا مىسازد ، شقاق مىگويند . ( 2 ) « أرجاء » جمع « رجا » ( بدون همزه ) به گفتهء « مقاييس اللغة » به معناى اطراف چاه يا اطراف هر چيزى است و هنگامى كه « رجاء » ( با همزه ) گفته شود به معناى اميد است . بعضى مانند نويسندهء « التحقيق » معتقدند معناى اصلى ، همان چيزى است كه اميد وقوع آن در جوانب و اطراف مىرود و به اين گونه جوانب و اطرافى كه مورد اميد است « رجا » ( بدون همزه ) اطلاق مىشود . ( 3 ) « سكائك » جمع « سكاكه » ( بر وزن خلاصه ) به گفتهء « لسان العرب » به معناى هوا و فضايى است كه در ميان آسمان و زمين قرار گرفته است و به گفتهء « ابن ابى الحديد » قسمتهاى بالاى فضاست . ( 4 ) « هواء » در اصل به معناى خالى بودن و سقوط كردن است و لذا به هر چيز خالى ، هوا مىگويند ، از جمله به فضاى ميان زمين و آسمان . و اين كه به تمايلات شهوانى نفس « هوى » گفته مىشود به خاطر آن است كه در دنيا و آخرت مايهء سقوط انسان است ( مقاييس اللغة ، مفردات راغب ، لسان العرب ) . به نظر مىرسد استعمال وسيع اين واژه در گاز نامريى مركّب از « اكسيژن » و « ازت » كه اطراف ما را پر كرده يك استعمال جديد است ، كه تناسب با معناى اصلى نيز دارد . چون نوعى جاى خالى به نظر مىرسد ( هر چند در بعضى از روايات به اين معنا نيز آمده است ) .