نيست ، بلكه ترتيب و تأخير بيانى است . زيرا در جمله‌هاى قبل اشاره به آفرينش انواع موجودات و كائنات شده است و به يقين آفرينش فضا و سپس كرات آسمانى و زمين ، بعد از آن ، نمىتواند باشد . در حقيقت در فراز گذشته بحثى اجمالى در بارهء آفرينش موجودات شده و در اين قسمت شرح و تفصيل تازه‌اى براى آن بيان مىفرمايد . در هر حال ظاهر اين عبارات اين است كه فضا يكى از مخلوقات يا نخستين مخلوق در عالم مادّه است . ولى بعضى از فلاسفه و متكلّمان ، در اين كه فضا امر وجودى يا عدمى است ؟ ترديد كرده‌اند و بعضى معتقدند : همان گونه كه زمان بعد از پيدايش موجودات و حركت آنها حاصل مىشود ( چون زمان همان اندازه‌گيرى حركت است ) مكان نيز بعد از پيدايش اجسام مختلف و مقايسهء آنها با يكديگر حاصل مىگردد . در حالى كه بسيار مشكل است ما تصوّر كنيم هنگامى كه نخستين جسم به وجود آمد مكانى مطلقا وجود نداشت . هنگامى كه عمارت چندين طبقه‌اى را ايجاد مىكنيم ، همان گونه كه محلّى در روى زمين لازم دارد ، فضايى را در بالاى زمين اشغال مىكند و اگر عمارت بزرگترى را ايجاد كنيم فضاى بزرگترى را مىطلبد . به هر حال ما ظاهر كلام حضرت را كه مىفرمايد : فضا و اطراف آن و طبقات آن مخلوق خداست مىپذيريم و بحث بيشتر در اين باره را به جاى خودش موكول مىكنيم . نكته آيا جهان مادّه حادث است ؟ در اين كه آيا عالم مادّه حادث است يا قديم و ازلى ؟ در ميان دانشمندان و فلاسفه گفتگوست . بعضى آن را قديم و ازلى مىدانند و گروه زيادى آن را حادث