پرسيدند : هرگز محمد ( ص ) پروردگارش را مشاهده كرد ؟ او گفت : آرى ، سؤال كردند : چگونه خدا را ديد ؟ گفت : در باغى خرّم و سرسبز ، در حالى كه بر كرسى طلايى كه فرش زرّينى بر آن مفروش بود و چهار فرشته آن را حمل مىكردند نشسته بود ، مشاهده كرد » . « 1 » از اين گذشته روايات متعدّدى كه در « صحيح بخارى » ، « سنن ابن ماجه » و غير آنها نقل شده ، با صراحت آورده است كه خداوند در روز قيامت با چشم ديده مىشود . « 2 » حتّى در بعضى از اين روايات تصريح شده كه اهل بهشت خدا را مىبينند همان گونه كه ماه در شب چهاردهم ديده مىشود . « 3 » وجود اين احاديث سبب شده كه بسيارى از دانشمندان اهل سنّت معتقد به رؤيت خداوند در قيامت گردند و با شدّت از آن دفاع كنند . در حالى كه قرآن با صراحت مىگويد : « لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ » ، هيچ چشمى خدا را نمىبيند » « 4 » و به « موسى » فرمود : « لَنْ تَرانِي » ، هرگز مرا مشاهده نخواهى كرد » « 5 » ( و مىدانيم « لن » براى نفى ابد مىباشد ) . در خطبهء اشباح اين مسأله به وضوح بيان شده است ، آنجا كه مىفرمايد : « و الرّادع أناسىّ الابصار عن ان تناله أو تدركه أو تبصره ، آن كس كه مردم

--> ( 1 ) توحيد ابن خزيمه ، صفحهء 217 ( طبق نقل « بحوث فى الملل و النحل » ، جلد 1 ، صفحهء 145 ) . ( 2 ) صحيح بخارى ، جلد 6 ، صفحهء 56 ، تفسير سورة النساء و سنن ابن ماجه ، جلد 1 ( مقدّمه - باب 13 - حديث 177 ) . ( 3 ) براى آگاهى از اين روايات كه به يقين روايات مجعولى مىباشند و همچنين پاسخ اين روايات و دلايلى از آيات و روايات معتبر كه مىگويد خدا با چشم ديده نمىشود نه در دنيا و نه در آخرت به جلد چهارم تفسير موضوعى پيام قرآن ، صفحهء 241 تا 251 مراجعه كنيد . ( 4 ) سورهء انعام ، آيهء 103 . ( 5 ) سورهء اعراف ، آيهء 143 .