31 - 34 - برنامه روزانه « وَ امَّا النَّهارُ فَحُلَماءُ « 1 » عُلَماء ، ابرارٌ اتْقِيا » ترجمه : و امّا ( پرهيزگاران ) در روز دانشمندانى بردبار و نيكوكارانى با تقوا هستند . * * * شرح : در اين فراز حضرت به برنامه روزانه آنها اشاره مىفرمايند كه بردبار و دانشمند و نيكوكار و خداترس هستند ، نه اين كه فقط در روز اين صفات را دارند ،

--> ( 1 ) . در بعضى از نسخ مثل نسخه ابن ميثم به جاى حلماء ، ( حكماء ) دارد و ابن ميثم در شرح خود گويد مراد حكمت شرعى و كمال قوه علميه و عمليه آن است و اين‌گونه حكمت متعارف بين صحابه و تابعين است . مرحوم خوئى در ذيل اين فراز از خطبه پس از اين كه مىگويد : در بعضى نسخ حكماء آمده ، گويد حكمت هم از جنود عقل است و مقابل آن هوى است كه از جنود جهل است ، سپس مىگويد صدر المتألهين ( رحمهم الله ) در شرح اين حديث دركافى مىگويد : حكمت علم به حقائق اشياء است ، به قدر طاقت ، و عمل بر طبق آن و هوى رأى فاسد و پيروى نفس از شهوات باطل است و احتمال دارد ، مراد از حكمت ، حكمتى باشد كه در كتب اخلاقى استعمال مىكنند ، و آن حد وسط در قوة فكرية است كه بين افراط ( جربزة ) و تفريط ( بلاهة ) است پس مراد به هوى جربزة و لوازم ان است كه آراء فاسد و عقايد باطل است و هر دو معنى حكمت از صفات عقل و ملكات آن است و مقابل آن از صفات جهل و توابع آن است . .