دوست داشت محروم مىكرد ، و اينجا نفس را به كارهاى سنگين وامىدارد ، به كارهائى كه سستى برايش به خرج مىدهد ، و اين كار كسانى است كه براى خدا عمل مىكنند ، يكى از بزرگان وقتى نماز عصرش فوت مىشد ، زمينى كه قيمتش صدهزار درهم بود ، براى جبران آن در راه خدا داد ، و ديگرى نماز جماعتش در شب ترك شد و آن شب را به شب‌زنده‌دارى مشغول شد ، ديگرى نماز مغرب را به تأخير انداخت براى جبران آن دو بنده آزاد كرد و از ابن ربيعة دو ركعت نماز صبح قضا شد و بنده‌اى آزاد كرد . بعضى براى مجاهدت با نفس ، روزه يك سال يا حج با پاى پياده يا صدقه دادن تمامى مال را بر خود واجب مىكردند . در روايتى در مصباح الشريعة از امام صادق ( عليه السلام ) آمده : « طوبى لعبد جاهد اللّه نَفْسَه و هواه » : « خوش به حال بنده‌اى كه با نفس و هواى خود مجاهدت كند ! » « 1 » خداوند هم فرمود : وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّ اللهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ : « و كسانى كه در راه ما مجاهدت كردند ، راههاى خود را به آنها نشان داده ، و هدايتشان مىكنيم ، و خداوند با احسان كنندگان است » . « 2 » حكايت شده كه عده‌اى به عيادت عمر بن عبدالعزيز آمدند ، و در بين آنها جوان لاغراندامى بود ، عمر بن عبدالعزيز به او گفت : اى جوان چه به تو رسيده كه اين قدر لاغر و نحيف هستى ؟ جواب داد : دچار بيمارى شده‌ام ، گفت چه بيمارى به جان تو افتاده ؟ گفت : اى اميرالمؤمنين شيرينى دنيا را چشيدم تلخ يافتم ، و نزد من خوشى و زيبائى و شيرينى دنيا كوچك آمد ، و طلا و سنگش مساوى آمد ، و گويا به عرش پروردگارم به طور واضح نظر مىكنم ، و مردم را مىبينم كه به طرف بهشت و آتش مىروند ، پس روزم را به تشنگى ، و شبم را به شب زنده‌دارى به سر

--> ( 1 ) . محجة البيضاء ، جلد 8 ، صفحه 70 . ( 2 ) . سوره عنكبوت ، آيه 69 . .