اينها اينها مقربين درگاه ربوبى هستند و به دو قسمت تقسيم مىشوند : يكى مقرّب صديق و يكى مقرب پرهيزگار كه از اصحاب يمين و بهشتيان است . « 1 » اوّلى مراقبتش از روى تعظيم و بزرگ شمردن خداوند است و هيبت الهيه موجب مراقبت او شده ، و دوّمى به جهت حيا از او مراقبت مىكند ، يعنى وقتى از بچه دو ساله‌اى كه در اتاقى او را مشاهده مىكند ، حيا مىكند و گناه نمىكند ، از خداوند به طريق اولى حيا مىكند ، و مراقبت از خود مىكند و مسلماً درجه دسته اول برتر از دسته دوم است . پس اى برادر مراقب اعمال خود باش و ببين چه مىكنى و براى كه مىكنى و چگونه مىكنى ! در روايتى آمده : « براى بنده در هر حركتى از حركات او اگر چه كوچك باشد ، سه دفتر و ديوان است : « الاوّلُ لِمَ و الثانى كيفَ و الثالث لِمَنْ » : معنى « لِمَ » يعنى براى چه انجام دادى ، مقصودت از اين عمل چه بود براى شهوت و هواى نفسانى بود ، اگر جواب قانع كننده داد و عمل را براى مولايش انجام داده آن وقت از ديوان دومى سؤال مىشود كه : « كَيفَ فَعَلتَ » : « چگونه عمل كردى ؟ » هر عملى داراى شرطى و جزئى و حكمى است ، آيا از روى علم به احكام و اجزاء عمل كردى ؟ يا از روى جهل و گمان ، اگر به سلامتى از اين ديوان گذشت ، ديوان سوم باز شده ، و از او مطالبه اخلاص مىشود كه براى چه كسى اين عمل را انجام دادى ؟ آيا تنها براى خدا آن را انجام دادى ، يا براى غير ، يا غير را شريك كردى ؟ ! در مراقبت دو مراقبت و نظر لازم است : يكى قبل از عمل كه در قصد و حركت اوليه مراقب باشد كه براى خدا حركت كند ، نه براى هوا . دوم در موقع شروع در عمل كه آن چه خدا مىخواهد از حيث حركات و سكنات انجام دهد ، و مراعات ادب مولى را كند ، و مثلا اگر نشسته است رو به قبله

--> ( 1 ) . محجة البيضاء ، جلد 8 ، صفحه 156 به بعد . .