نشيند ، كه رسول گرامى ( صلى الله عليه و آله ) فرمود : « خَيرُ المَجالِس ما اسْتَقْبِلَ بِه القِبْلة » : « بهترين مجالس آن است كه رو به قبله انجام گيرد و چهارزانو ننشيند ، زيرا در مجلس پادشاهان چنين ننشينند » ، و مالك الملوك مطلع بر اين مطلب است ، اگر مىخواهد بخوابد بر دست راست رو به قبله با سائر آداب كه در جاى خود بيان شده ، بخوابد حتى در قضاء حاجت ، آداب آن را ( كه در كتابها ذكر شده ) مراعات كند ، اسلام دين ادب و تربيت است ، حتى در جاهاى پست انسان را مؤدب به آداب تربيت مىكند . « 1 » صاحب كتاب عرفان اسلامى مىگويد : اهل مراقبت سه حال دارند : 1 - اول حال آن است كه بواسطه معرفت و يقين بر اينكه خداوند مطلع بر ضمير بنده است ، اين حال پيش مىآيد كه فكر بد و شيطانى به قلب او راه پيدا نمىكند ، و چون خدا را حاضر و ناظر در همه جا مىبيند كمتر به دام هواى نفس مىافتد . اين است مراد يكى از عرفاى عالى مقدار كه فرمود : « المُراقَبَةُ استِدامَةُ علمِ العَبدِ باطّلاع الرّبِ فى جميع احْوالِه » « يعنى مراقبت دوام علم بنده است به اينكه پروردگار از تمام احوال بنده مطلع است » . حاصل آنكه اول حال ، مراقبت آن است كه حسن بن على دامغانى گفته : « عليكم بحفظ السرائر فانّه مطّلعٌ على الضمائر » : « بر شما است حفظ پنهانيها زيرا خدا آگاه بر ضمائر و مكنونات است » . 2 - دوم حال مراقبت آن است كه سالك ، كائنات را فراموش كند ، به طورى كه وجود و عدم دنيا براى او يكسان باشد ، و چنان مراقب باشد كه جز خدا هيچ چيز در ذهن و فكر او نباشد . احمد بن عطا گفت « خيرُكُم مَنْ راقَبَ الحقَّ بالحق فى فَناء ما دُونَ الحق » : « بهترين شما كسى است كه حقاً مراقب حق باشد ، در اين كه غير از وجود حق ، فانى است » .

--> ( 1 ) . محجة البيضاء ، جلد 8 ، صفحه 163 - 162 . .