روايتى از اميرالمؤمنين ( عليه السلام ) است : « انَّ الذِّكرَ جَلاءُ القُلوبِ يُسمَع به بعد الوقْرَةِ و يُبصَرُ به بعد الغَشْوَةِ و يَنْقاد به بَعْدَ المُعانَدة » : « ذكر و ياد خدا روشنى قلوب است ( و زنگار را پاك مىكند ) با ذكر ، قلب شنوا و بينا و مطيع مىشود بعد از آنكه ناشنوا و نابينا و غيرمطيع بود » . « 1 » پس اى برادر قلب را با ياد خدا آگاهى بخش ، چنان كه رسول گرامى ( صلى الله عليه و آله ) در وصيت خود به ابىذر فرمودند : « نَبّه بالذكر قَلْبَكَ » : « 2 » « زنگارهاى آن را با ذكر نعمتهاى الهى بر طرف كن » كه امام صادق ( عليه السلام ) فرمودند : « يَصُدُّ القَلْبُ فَاذا ذكرتَه بِآلاءِ اللّه انجَلى عنه » : « مانعى قلب را مىگيرد وقتى ياد نعمتهاى الهى كنى بر طرف شده ، و از قلب رخت برمىبندد » . « 3 » بعضى از بزرگان فرموده‌اند : ذكر اللّه نور است و ذكر غير او تاريكى و ظلمت است ، زيرا وجود ، نور و عدم ، ظلمت است ، پس حق ، نور ، و ماسواى او منبع تاريكى است ، قلب وقتى در آن ذكر آيد ، نور در آن آيد ، و وقتى متوجه خلق شد ، ظلمت در آن حاكم شود ، و هر وقت از حق اعراض كرد و روى به خلق آورد ، ظلمت خالص تامّ حاكم شود ، پس اعراض و روى گرداندن از حق مراد قول خداوند است كه فرمود : وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ : « اطاعت كسى را كه قلبش را از ذكرمان غافل كرديم و متابعت هوايش را كرد ، مكن » . « 4 » يعنى با غفلت از ياد ما قلبش سياه شد و نورانيتش را از دست داد . و همين مراد قول خداوند است فَوَيْلٌ لِّلْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ مِّنْ ذِكْرِ اللهِ أُوْلَئِكَ فِى ضَلَال مُّبِين : « واى بر كسانى كه قلبش از ذكر خدا قساوت پيدا كرد ، آنها در گمراهى

--> ( 1 ) . لئالى الاخبار ، جلد 1 ، صفحه 189 . ( 2 ) . لئالى الاخبار ، جلد 1 ، صفحه 189 . ( 3 ) . لئالى الاخبار ، جلد 1 ، صفحه 189 . ( 4 ) . سوره كهف ، آيه 28 . .