تمام قلب خود به طرف پروردگار عزوجل » . « 1 » البته نماز از باب اين است كه بزرگترين عبادات است ، خشوع در تمام عبادات لازم است و لذا مولى الموحدين على ( عليه السلام ) در صفات متقين در اين خطبه يكى از صفات آنها را خشوع در مطلق عبادات شمرده‌اند . نكته قابل توجه اين كه بايد مواظب بود كه دچار خشوع نفاق نگرديم ، چنان كه در روايات بسيار تأكيد شده است . از رسول گرامى ( صلى الله عليه و آله ) سه روايت در اين باره نقل شده است : « ايّاكُم و تَخَشّع النفاق و هُوَ انْ يُرى الجَسَدُ خاشعا و القَلُب لَيَس بِخاشِع » : « بر حذر باشيد و بترسيد از خشوع نفاق و منافقانه و آن اين است كه بدن و جسد خاشع و قلب غير خاشع باشد » . « 2 » « تَعَوَّذوا باللّه مِنْ خُشُوع النِّفاق : خُشُوع البَدَن و نِفاق القلب » : « پناه بريد به خدا از خشوع منافقانه ، بدن خاشع و قلب حالت نفاق داشته باشد . « 3 » « مَنْ زادَ خُشُوعَ الجَسَدِ عَلى ما فى القَلبِ فَهُوَ خُشُوعُ نفاق » : « كسى كه خشوع و تواضع بدنش زيادتر از قلبش باشد ، پس اين حالت خشوع منافقانه است » . « 4 » از اين روايات به دست مىآيد كه از امراض بزرگ قلب و بدن اين نوع خشوع است كه براى عوام فريبى جوارح را خاشع مىكند ولى قلب را نه ، چه افرادى را ديديم كه براى رسيدن به مقاماتى در نزد مردم چنين كردند ، و به خيال خود مردم را به خود جلب كردند ، در حالى كه دانايان آگاهند و فرد صالح و غيرصالح را از هم تشخيص مىدهند ، مواظب باشيد دچار چنين افرادى نشويد ، و به دام آنها نيفتيد ، در حالى كه بايد خودمان نيز دچار اين حالت نشويم .

--> ( 1 ) . مستدرك ، جلد 1 ، صفحه 10 . ( 2 ) . بحار الانوار ، جلد 77 ، صفحه 164 - كنز العمال ، خبر 20090 . ( 3 ) . كنز العمال ، خبر 20089 . ( 4 ) . مستدرك الوسائل ، جلد 1 ، صفحه 11 ( هر سه حديث اخير را نيز صاحب ميزان الحكمه در صفحه 41 ، جلد 3 آورده است ) . .