خضوع بيشتر براى خداوند است . « 1 » آيا مىدانى مفهوم سجود چيست ؟ سجودى كه تنها در نمازهاى و اجب يوميه 34 بار انجام مىدهيم اين سؤال را از مولى على ( عليه السلام ) كردند ، فرمود : وقتى سر بر زمين مىنهى ، يعنى ( مِنْها خَلَقْتَنى ) از اين خاك خلقم كردى وقتى سرت را برمىدارى ، يعنى ( الَيْها تُعيدُنى ) به سوى همين خاك مرا باز مىگردانى ، و وقتى از سجده دوم برمىدارى ، يعنى ( مِنها أخرجتَنى ) از همين خاك بيرون آوردى و سجده دوم را كه مى كنى ( وَ مِنها تَخْرُجُنى تارَة اخْرى ) از همين خاك يك بار ديگر مرا خارج مىكنى . « 2 » پس اى عزيز حال كه اين معارف آشكار شد ، دقت كن در عظمت خداوند و كوچكى خود و اين كه نماز با خضوع و خشوع موجب استفاده تو است ، نه افاده خدا ، زيرا او خدائى است كه آسمانها و زمين و خورشيد و ماه و ستارگان و كوهها و اشجار و تمامى جنبندگان ساجد او هستند ، حتى از نظر تكوين ملائكه و جن و انس سجده كننده براى اويند . ( أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللهَ يَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِى السَّماوَاتِ وَمَنْ فِى الْارْضِ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ وَالنُّجُومُ وَالْجِبَالُ وَالشَّجَرُ وَالدَّوَابُّ وَكَثِيرٌ مِّنَ النَّاسِ وَكَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذَابُ ) « 3 » سجود ، تفسير شده به غايت خضوع و ذلّت و اطاعت ، خواه ، بااراده و يا بدون اراده . موجودات به دو دسته تقسيم مىشوند : 1 - موجوداتى كه داراى اراده و اختيار ناشى از تعقّل نيستند ، مثل جمادات و گياهان و حيوانات ( جمادات و گياهان اراده ندارند و حيوانات هم اراده و اختيار ناشى از تعقل ، ندارند ) . اينها چون اراده

--> ( 1 ) . بحار الانوار ، جلد 85 ، صفحه 147 ؛ ميزان الحكمه ، جلد 4 ، صفحه 386 . ( 2 ) . بحار الانوار ، جلد 85 ، صفحه 139 ؛ ميزان الحكمه ، جلد 4 ، صفحه 382 . ( 3 ) . سوره حج ، آيه 18 . .