الشيخ ناصر مكارم الشيرازي ( مترجم : سيد محمد جواد بنى سعيد لنگرودى )
86
قاعده لا ضرر ( ترجمه القواعد الفقهية ) ( فارسى )
مؤمن » در روايت وجود دارد ، فوايد مهمى برآن مترتب خواهد شد ؛ از جملهء اين فوايد ، تأييد نافيه بودن « لا » است كه شيخ انصارى قدس سره ، براى اثبات اينكه اين قاعده بر عمومات حكومت دارد ، به آن استناد كرده است ؛ و ناهيه بودن « لا » را كه موجب مىشود معناى حديث صرفا يك حكم فرعى - به عدم اضرار مردم به يكديگر - باشد را رد مىكند . توضيح اينكه ، جار و مجرور در « فى الاسلام » ، متعلق به فعل عام مقدر است ، و به اصطلاح علماى علم نحو ، ظرف مستقَر « 1 » است ، بنابراين تقدير عبارت اين مىشود كه : « لا ضرر موجود فى الاسلام » ضرر در اسلام وجود ندارد ؛ به اين معنا كه در احكام
--> ( 1 ) . علماء علم نحو ، ظرف و جار و مجرور را به دو قسم تقسيم كردهاند : مُستقَرّ و لغو . ظرف مستقر آنست كه متعلق آن « كون عام » يا « وجود عام » است كه صرفا دلالت بر وجود و استقرار دارد و بيش از وجود مطلق معناى ديگرى در بر ندارد ؛ مانند : « الولد فى البيت » ، كه متعلق « فى البيت » موجودٌ يا مستقرٌ مى باشد ؛ يعنى « الولد موجود فى البيت » يا « الولد مستقر فى البيت » . چنين متعلقى هميشه محذوف است . ظرف لغو آنست كه متعلق آن « كون خاص » يا « وجود خاص » باشد كه دلالت بر وجودى خاص دارد ؛ مانند : « الفارسُ فوق الحصان » كه متعلق « فوق » ، « راكبٌ » مى باشد ( كه وجود خاصى است كه علاوه بر معناى وجود داشتن در بر دارنده معناى « ركوب » نيز هست ) ؛ يعنى « الفارس راكب فوق الحصان » . چنين متعلقى هميشه بايد در جمله ذكر شود مگر اينكه قرينه اى بر آن دلالت كند . و أخبروا بظرف أو به حرف جرّ * ناوين معنا « كائنٌ » أو « إستقرّ »