الشيخ ناصر مكارم الشيرازي ( مترجم : سيد محمد جواد بنى سعيد لنگرودى )

83

قاعده لا ضرر ( ترجمه القواعد الفقهية ) ( فارسى )

انصاف حكم مىكند كه هيچ يك از اين مرسلات ، با وجود احتمال سهو و اشتباه در بعضى از موارد آن ، در حدّى نيست كه بتوان به آن اعتماد كرد ؛ و بر اين اساس نوبت به ملاحظه تعارض بين طرق اين روايات ( رواياتى كه قيد « فى الاسلام » را دارد ، با رواياتى كه اين زيادى را ندارد ) نمىرسد . لازم به ذكر است كسانى كه به اين روايات اعتماد كرده‌اند ، براى رفع تعارض بين اين روايات و رواياتى كه قيد « فى الاسلام » را ندارند ، مىگويند : در مقام چنين تعارضى ، آن روايتى كه دربردارنده زيادى است مقدم است ، به دليل اين‌كه در جاى خود ثابت شده كه « اصالة عدم الزيادة » « 1 » بر « اصالة عدم النقيصة » مقدم است ؛ زيرا خيلى كم اتفاق مىافتد كه راوى از روى سهو چيزى را اضافه كند ، بلكه آن‌چه معمول است اين است كه سهواً عبارت يا كلمه‌اى را جا مىگذارند ؛ نتيجه اين‌كه در اين‌جا روايتى كه قيد « فى الاسلام » را دارد مقدم است ، و بايد مطابق آن عمل كرد . مرحوم نايينى « 2 » قدس سره در جواب اين استدلال مىگويد : مبناى اين

--> ( 1 ) . « اصالة عدم الزيادة » يعنى اين‌كه اگر در متن روايتى شك كرديم كه فلان كلمه جزوروايت است يا بعداً به آن اضافه شده ؟ اصل اين است كه بعداً چيزى اضافه نشده ، و آن‌چه الآن وجود دارد همان است كه از ابتدا بوده ؛ مگر خلاف آن ثابت شود . ( 2 ) . رسالة فى قاعدة نفى الضرر ( خوانسارى ) ، ص 192 : « . . . فيختصّ بالزّيادات البعيدة عن‌الأذهان ، دون المعانى المأنوسة والأمور المألوفة ، فمثل كلمة فى الإسلام ، أو على مؤمن ، لاتدخل تحت القاعدة المسلّمة عند أهل الحديث والدّراية . . . » .