كه جبران و تاوان ندارد ] ؛ و حكم كرد كه گنج خمس دارد ؛ و حكم كرد كه ثمره نخل ، ملك كسى است كه آن را تلقيح كرده ، مگر اين‌كه فروشنده شرط كند « 1 » ؛ و حكم كرد كه مال مملوك براى فروشنده است ؛ . . . ( روايت ادامه دارد تا جايى كه مىگويد : ) و حكم كرد كه براى جد و جدّه ، يك ششم از ميراث به طور مساوى است ؛ و حكم كرد كه اگر كسى بخش‌هايى از عبد را آزاد كرد ، بر اوست كه اگر عبد مالى دارد اجازه آزادى كامل را به او بدهد « 2 » ؛ و حكم كرد كه « لا ضرر و لا ضرار » ؛ و حكم كرد براى ريشه‌اى كه ظلماً كاشته شده حقى نيست « 3 » ؛ و حكم كرد كه اهل شهر در مورد نخل ، مانع زيادى آب

--> ( 1 ) . معنى آن اين است كه ، اگر كسى نخلى را بفروشد كه بار دارد ، ثمره آن در بيع داخل‌نيست ، و بر ملك فروشنده باقى مى ماند . لسان العرب ، ج 3 ، ص 4 : « أبر : أبر النخل و الزرع . . . : أصلحه . و زمن الأبار ، زمن تلقيح النخل واصلاحه . تأبير النخل ، تلقيحه . ( درخت را پيوند زد ، يا گرد نرى زد ) . التأبير : التشقيق والتلقيح » . ( 2 ) . من اعتق شركاً له فى عبد ؛ أى حصة و نصيباً . ( 3 ) . معنى آن اين است كه ، اگر كسى در زمين شخصى كه قبلًا آن را احياء كرده وارد شود ، و در آن درختى يا زراعتى بكارد كه به اين واسطه داراى حقى شود ، چنين حقى براى او ايجاد نمىشود . ابن اثير مىگويد : ( عبارت حديث : « ليس لعرق ظالم حق ) » عرقٍ ظالمٍ ( با تنوين ) خوانده مىشود ، كه در اين صورت مضاف آن حذف شده ، و در اصل ، ذى عرقٍ ظالمٍ بوده ؛ يعنى براى صاحب ريشه‌اى كه ظالم است و ملك ديگرى را غصب كرده ، حقى نيست .