چاه نشوند ؛ و حكم كرد كه اهل باديه مانع زيادى آب نشوند تا زيادى سبزه از بين برود ؛ . . . شك نيست كه اين احكام ، در وقايع مختلفى صادر شده ، ولى « عباده » ، متن احكام را جداى از موارد صدور آن‌ها ذكر كرده ؛ و مضمون حديث ، شاهد خوبى بر اين مدعا است . بر اين اساس ، طبيعى به نظر مىرسد كه قول حضرت صلى الله عليه و آله : « لا ضرر و لا ضرار » ، به طور مستقل صادر نشده باشد ، بلكه اين حكم نيز در قضيه خاص يا موارد متعدّدى از حضرت صادر شده ، ولى عباده آن را جداى از مورد آن در اين‌جا نقل كرده است . و احتمال هم دارد كه دقيقاً همان قضيّهء سمرة بن جندب باشد ، يا آن‌كه مربوط به قضيّهء شفعه ، يا قضيّهء منع زيادى آب ، باشد . در اين صورت ما نمىتوانيم به اين جمله به عنوان حكمى مستقل ، كه به صورت كلّى از حضرت صادر شده نگاه كنيم . 2 . ابن اثير ، در « النهاية » « 1 » ، به صورت مرسل از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل كرده كه فرمود : « لا ضرر و لا ضرار فى الإسلام » . « 2 »

--> ( 1 ) . النهايه فى غريب الحديث و الاثر ، ج 3 ، ص 172 . ( 2 ) . الضرُّ : ضد النفع . ضَرَّه يَضُرُّه ضَراً وضِراراً وأضرِّ به يُضِرُّ إضراراً . فمعنى قوله : لا ضرر ، أى لا يَضُرُّ الرجل أخاه فَيَنْقُصَه شيئاً من حقه . والضِّرارُ : فَعالٌ من الضر ، أى لا يجازيه على إضراره بإدخال الضَّرَر عليه . والضَّرَرُ : فعل الواحد . والضِّرارُ : فعل الإثنين . والضَّرَر : ابتداء الفعل . والضِّرارُ : الجزاء عليه . وقيل الضَّررُ : ما تضرُ به صاحبك وتنتفع به أنت . والضِّرَار : أن تَضُرُّه من غير أن تنتفع به . وقيل هما بمعنى ، و تَكرَارُهُما للتأكيد .