ابليس كه از سجده‌كنندگان نبود ) ، اين آيه ابتداى داستانى است كه در پانزده آيه بيان شده و تفصيل اجمالى است كه در آيهء قبلى ذكر گرديده و خطاب به همهء آدميان مىباشد و خطابيست امتنانى ، امّا اينكه خطاب از عموم به خصوص ماجراى آدم معطوف مىشود ، دو نكته دارد ، يكى اينكه خلق آدم در حقيقت خلق همه آدميان است به طور اجمالى و خداوند او را از خاك بيافريد ، ديگر اينكه سجده ملائكه براى آدم در واقع سجده براى جميع بنى آدم كه خلفاى حق در زمين هستند و خضوع براى نوع بشر بوده و در حقيقت آنحضرت نمايندهء همهء افراد بشر بوده و ( صورتگرى ) در اينجا به معناى تفصيل خلقت آدم پس از مرحلهء اجمالى آن مىباشد و امر به سجده ملائكه براى آدم ، فرع بر جانشينى او در زمين است . آنگاه مىفرمايد : همهء ملائكه آدم را سجده كردند غير از ابليس ، پس ابليس با ملائكه بوده و هيچ فرقى با آنان نداشته و همه آنها در مقام ( قدس ) قرار داشته‌اند ، يعنى ابليس قبل از سرپيچى و تمردّش هيچ فرقى با ملائكه نداشته ، ليكن ابليس پس از تمرّد ، حسابش از سايرين جدا شده و از آن مقام قدس ساقط گرديده ، چون از امر پروردگارش اطاعت نكرد و فسق ورزيد و ابليس از جنس جنيّان بود و ليكن به خاطر نافرمانيش از مقام خود هبوط كرد و راه شقاوت را در پيش گرفت ، لذا خلقت انسان باعث شد كه گروه ملائكه از ابليس جدا شوند ، يكى در مسير قرب و ديگرى در جهت بعد واقع گردند و راه آنان جدا و متمايز شود ، يكى راه سعادت و ديگرى راه شقاوت را در پيش بگيرند ، ( فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ كانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ ) « 1 » ، ( پس سجده نمودند جز ابليس كه از جنيّان بود و از امر پروردگارش عدول كرد ) . ( 12 ) ( قالَ ما مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُكَ قالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ ) : ( خداوند فرمود : چه چيز مانع تو شد هنگامى كه تو را امر به سجده

--> ( 1 ) - سوره كهف ، آيه 50 .