سيد محمد مهدى جعفرى

61

سيد رضى ( فارسى )

هرگز گمان هم نمىبرده است كه برخى از افراد در درستى انتساب اين سخنان به امير المؤمنين شك روا دارند ، و آنها را از ديگران يا از خود گرد آورنده بپندارند . نخستين كسى كه در درستى نسبت اين سخنان به امير المؤمنين ترديد روا داشته است ، ابن خلكان اربلى ( ف . 681 ه ) نويسندهء كتاب وفيات الأعيان است كه بيش از دويست و پنجاه سال پس از تأليف نهج البلاغه ، در ذيل شرح حال سيد مرتضى ، برادر سيّد رضى ، بى هيچ دليلى مىگويد : مردم در بارهء كتاب نهج البلاغه گردآورى شده از كلمات الامام على بن أبى طالب ، رضى اللّه عنه ، اختلاف پيدا كرده‌اند كه آيا او مؤلّف آن كتاب است يا برادرش رضى ؟ و نيز گفته‌اند : اين كتاب از سخنان على نيست ، بلكه آن شخص كه گردآورنده است ، سازندهء آن كلمات هم هست . « 1 » ابن خلّكان در اين باره هيچ دليلى ارائه نمىدهد ، و همهء كسانى كه پس از وى اين ادعا را به زبان آورده‌اند ، همچون : ابن اثير جزرى ( ف . 739 ه ) در كتاب مختصر الوفيات ، علّامهء ذهبى ( ف . 748 ه ) در كتاب ميزان الاعتدال ، صلاح الدين صفدى ( ف . 764 ه ) در كتاب الوافى بالوفيات ، علّامهء يافعى ( ف . 768 ه ) در كتاب مرآت الجنان ، ابن حجر عسقلانى ( ف . 852 ه ) در لسان الميزان ، و ابن العماد حنبلى ( ف . 1089 ه ) در شذرات الذّهب ، همان سخن ابن خلّكان را تكرار كرده‌اند . از ميان نويسندگان و مورّخان جديد و معاصر نيز كسانى همچون : احمد أمين نويسندهء پر كار مصرى ، خير الدين زركلى نويسندهء الأعلام ، جرجى زيدان نويسندهء مشهور مصرى ، شوقى ضيف نويسندهء مصرى ، و از مستشرقين نيز : بروكلمان و كلمان هوار تقريبا همان سخن

--> ( 1 ) . وفيات الاعيان . 3 - 313 و 4 - 414 .